Festîvalên dêrsimîyên Almanyayê

15.06.2009

Zekî Ozmen / Qad Vê hefteyê roja şemiyê du festîvalên çandî yên dêrsimiyan li Almanyayê çêbûn. Festîvalek li bajarê Russelsheimê bû û ya din li bajarê Bonnê hate lidarxistin. Sedema lidarxistina du festîvalên bi heman navî di heman rojê de ne ji ber sedemên teknîkî lê ji ber nakokî û pêşbaziyên siyasî bûn. Li gor min ji çapemeniyê şopand, organîzatorên festîvala li Bonnê ew kesên ku dêrsimîbûnê wekî netew bilêv dikin û dimiliya dêrsimê jî wekî "dêrsimkî" ango zimanekî serbixwe yê ji kurmancî û dimilî dibînin bûn. Her wiha ji hinek malperên înternetê tê fêmkirin ku ji bilî vê komê, komên ku dimiliyan wekî kurd nabînin û dimilîaxêvan wekî neteweya zaza ya ji kurdan serbixwe destnîşan dikin jî piştgirî dan festîvala li Bonnê. Organîzatorên festîvala li Russelsheimê jî dêrsimiyên ku bi nasnameya kurd ji bo piştgiriya Dêrsimê têkoşînê didin bûn. Welhasil, piştî destnîşankirina vê nakokiya kûr û xeternak, dibêjim Xwedê dawiya me bi xêr bike… Di eslê xwe de armanca min bilêvkirina hinek çavdêriyên xwe yên ji festîvalê bûn û piştî destnîşankirina van nakokiyên di nava civak û gelekî ji heman bajar û herêmê de afirî, bi kurtî dixwazim behsa çend çavdêriyên xwe yên ji festîvala Russelsheimê ya ku ez jî beşdar bûm de bikim: Mirov gelek caran pêrgî behsa rewşenbîrî, pêşveçûn û hemdembûna dêrsimiyan tê. Min li festîvalê ji ber vê egerê car caran hewl da di festîvalê de karekterê cuda yê vê çalakiyê ji çalakiyên din ên kurdan bigerim. Li gor çavdêriya min hinek guhartinên berbiçav yên amadekirina vê çalekiyê ji çalakiyên din ên kurdan hebûn… Festîval li ber çemê Mainê di qadeke servekirî de hate lidarxistin. Di nîvê qadê de kursî, mase û sîwanên ku kesên rûniştî hem ji tava rojê û hem jî ji baranê bidin parastin hatibûn danîn. Nizanim çiqasî girîng e, lê belê ji ber destpêkek e, ezê xwe negirim û behsê bikim; Cara yekemîn di çalekiyeke kurdan ya girseyî de bûm şahid ku bîra jî hate firotin. Ji ber parqên otomobîlan dûrî qada festîvalê bûn, otobûsek hatibû kirêkirin û ev otobûs ji bo ragihandina beşdaran her dem di nava tevgerê de bû. Ez behsa du tiştên neyînî jî bikim… Pêşkêşvan jinek û mêrek bûn. Her duyan jî pêşkêşvaniya xwe bi zimanê tirkî ji sêrî heta dawî kirin. Bi dîtina min diviya bû yan her duyan bi dimilî pêşkêşvanî bikira yan jî ji ber berçavgirtina beşdariya pir ya kurmancan jî, yekî bi dimilî û yekî jî bi kurmancî festîval bi rê ve bibira. Ya duwem jî dekora dikê bû. Dekor bi awayekî wisa amatorî hatibû xemilandin ku ev yek bû sedem ku çalakiyên kurdan ên salên 90'an werin bîra min. Li qadê tişteke din jî bala min kişand; ez pêrgî bi dehan nasên xwe yên ne ji Dêrsimê hatim û li ser vê yekê min meraq kir ka gelo beşdabûrna dêrsimiyan ya vê festîvala bi navê wan hatiye li dar xistin di çi astê de ye. Hevalekî rojnameger ku dêrsimiyên wê herêmê ji nêz ve nas dike got ku li gor çavdêriya wî ger beşdarbûn 4 hezar be, ji van 2 hezar dêrsimî ne. Ev yek jî tê wê wateyê ku beşdarvan bi çavên herêmî nêzîkî meseleyê nebûne. Bêguman beşdarbûna stranbêjên mîna Alî Baran, Beser Şahîn, Ferhat Tunc, Serdar, Şivan Perwer, Vengê Sodirî û çendekê din jî di vî warî de roleke sereke lîstin ku çarçoveya beşdarbûnê ji qada herêmî wirdetir were berfireh kirin… Min nû ferq kir ku nivîs dirêj bûye, ji wê yekê dixwazim dawiyê li nivîsê bînim… Bi hêviya ku di sala pêş de tenê festîvaleke dêrsimiyên li Almanyayê û ne du festîvalên ku dikarin di pêşerojê de di nava civakê de nakokiyan biafirînin, werin lidarxistin…

Konferansa Neteweyî ya Kurdên Almanyayê

26.04.2009

Zekî Ozmen / Qad Hûnê niha bibêjin 'me Konferansa Neteweyî ya Kurdan a ku van rojan di rojevê de ye kire gilok, vêce dora Konferansa Neteweyî ya Kurdên Almanyayê ye…" Ger hûn di wê fikrê de bin, hûn mafdar in… Lê belê… Em ji bîr nekin ku Konferansa Neteweyî ya Kurdan bicive, wê berê kurdên Almanyayê jî bide "Konferansa Neteweyî ya Kurdên Almanyayê." Çima ez vê yekê dibêjim? Bînin bîra xwe; Dema PKK'ê di sala 1993'yan de cara yekemîn şerawestandin pêk anî, protokoleke hevkariyê di nava hema bêje hemû partiyên kurdan ên bakur de pêk hat. Tê bîra we vê protokola yekbûnê çi bandor li kurdên Almanyayê kir? Ya yekem; heyecanek kire di nava kurdên li vî welatî dijîn de. Wekî mînak, nasekî me di wê demê de navê zaroka xwe ya nû çêbûyî kir "Yekbûn". Xalê min Qihar -yê ku pir jê hez dikim- jî xwest vê gava dîrokî bi navdanîna zaroka xwe ya nû hatî dinê tac bike. Tenê "Yekbûn" têra kêfa xalê min ya ji bo yekîtiya kurdan nekir, wî navê zaroka xwe ya nû çêbûyê "Mizgîn Yekbûn" danî… Ev du mînakên biçûk ên di nava civakê de bûn… Lê aliyê bûyerê yê siyasî? Saziyên kurdan yên heta wê demê ji ber nakokiyên xwe yên siyasî silav nedidan hev, protokola hevkariyê îmze kirin û hewl dan ku gelek xebatên ku berjewendiyên kurdên Almanyayê diparastin bi hev re pêk bînin… Cara yekemîn bi xêra wê protokolê hemû partiyên bakurî –çi biçûk, çi mezin- bi hev re di sala 1993'yan de meşa bi nav û deng ya Bonnê li dar xistin. Her wiha em Festîvala Navneteweyî ya Çanda Kurd a duyemîn ku heman salê li Waldstadiona Frankfurtê hatibû lidarxistin, bînin bîra xwe; Hem ji Almanyayê û hem jî ji seranserî Ewropayê ew cara yekemîn ku bû ew qas wezîr û rayedarên dewletan mesajên pîrozbahiyê rêkirin festîvaleke kurdan… Bêguman ev eleqeya navneteweyî jî bandora wê peymana di navbera kurdan de bû… Niha hem Mizgîn û hem jî Mizgîn Yekbûn bûne 16 salî… Vêca ji bo giyana ji berya 16 salan afirî, careke din biveje, ez bi israr dîsa dibêjim "Konferansa Neteweyî ya Kurdên Almanyayê." zekiozmen@hotmail.com

Ferqa dozên namûsê yên almanan û yên kurdan

25.05.2009

Zekî Ozmen / Qad Kuştinên kurdan ên ji bo "dozên namûsê" hema bêje her sal li Almanyayî jî diqewimin. Medyaya alman jî bi awayekî mafdar cihekî mezin dide van bûyeran. Heta niha hem gelek pirtûk, hem fîlm û hem jî çend dokumenterên li ser bûyerên "dozên namûsê" yên kurdan û yên etnîsîteyên din ên li Almanyayê hatine weşandin. Yanî êdî raya giştî ya alman jî ji rûdanên bi vî rengî agahdar e û ji bûyerên bi vî rengî matmayî dimîne. Ev bûyer ji bo civaka alman zêde xerîb tên.Vêca dema ji berî çend rojekî pedagogekî kurd di bernameyeke tv'yeke kurdî de di wateya ku li nava ewropiyan de jî her sal bi sedan jin ji ber "dozên namûsê" têne kuştin çend tişt gotin, ez matmayî mam. Wî her wiha di wateya ku ewropiyan navekê din li kuştinên xwe yên li ser "dozên namûsê" kirine û li gora wî di rastiyê de cudahiyek di navbera kuştinên jinan ên di nava kurdan û yên di nava ewropiyan de nîn e çend tiştên din jî gotin… Ez vekirî bibêjim: Vê şîroveya bi vî rengî ez di cihê xwe de cemidandim… Min qet fêm nekir ka çawa çêdibe ku kurdekî li Ewropayê dijî û zanîngeh qedandiye, danînberheveke bi vî rengî dike… Ji bo pûçkirina vê îdîayê pêwîstiya lêkolînên dûr û kûr nake!Ji bo pûçkirina vê îdaayê ev pirs bes e: Heta niha çend caran derketiye holê ku di encama lêkolîna kuştina jineke alman ya ji hêla mêrekî ve, biryara kuştina wê di encama civîneke ku mirov û malbata wê tê de, hatiye dayîn? Rast e, her sal li Ewropayê bi sedan jin têne kuştin, lê belê tu eleqeyê van kuştinan bi "dozên namûsê" yên me kurdan re nîn e. Sedem dikarin ji dexesî, zikêşî, dilpîsî, çavnebarî, terikandina hevjîniyê û hesûdiyê, heta nêzîkbûnên zayendî û gelek mînakên bi vî rengî werin rêzkirin… Lê belê tu eleqeya motîf û sedema kuştinên ewropiyan bi bûyerên têgeha me ya "dozên namûsê" re nîn e. Mafê me nîn e ku em bi liberhevdanîn bi vî rengî nêzîkî meseleyê bibin û bibêjin "rast e, dozên namûsê ne baş in lê belê li cem filankes û mêvankes jî ev bûyer hene…" Divê em li xwe mikur werin: Ev qirêjiya bi navê "dozên namûsê", wekî gelek civakên din ên paşverû, di nava me de jî heye û berpirsiyarê paqijkirina vê qirêjê em in…

Di vê lêkolînê de kurd û tirk yek in!

26.01.2009

Zekî Ozmen / Qad Enstîtuya ji bo Gelan û Pêşdeçûnê – Berlîn* lêkolîna xwe ya li ser rewşa entegrasyona biyaniyên li Almanyayê eşkere kir. Bi vê lêkolînê eşkere bû ku tirkên li Almanyayê dijîn di gelek waran de li Almanyayê paşde mane. Li gor encama lêkolînê tirkên li Almanyayê civaka di warê entegrebûna di nava almanan de ya herî paşdemayî ye. Her wiha li gor rapora lêkolînê, tirkên Almanyayê gelê herî bêkar in, hejmara jinên tirk yên li derve kar nakin û wekî jinên malê bi mala xwe ve mijûl in gelekî bilind e, hejmareke mezin ya tirkan bi pereyên sosyalê ango bi yên dewletê dijîn û her wiha tê destnîşankirin ku rewşa nifşa duyemîn ya tirkên Almanyayê jî ji ya nifşê yekemîn ne zêde baştir e. Heman lêkolîn rastiyeke din ya tirkên Almanyayê jî radixe ber çavan: % 30’yê tirkan ne xwedî dîplomayeke dibistanê ne, % 14’ê wan karîne lîseyê biqedînin û asta qedandina perwerdeya pîşeyî kêm e. Ev yek hemû nîşan dide ku tirkên Almanyayê di gelek waran de li pişt biyaniyên din yên li Almanyayê ne.** Bêguman xwendevanên kurd wê meraq bikin ka ev lêkolîn li ser kurdan çi dibêje? Bi kurt û kurmancî: Rapora lêkolînê wekî piraniya lêkolînên bi vî rengî li ser kurdan tiştekî nabêje! Di raporê de kurd jî wekî civakeke ji tirkan hatine destnîşankirin û tenê carekî navê kurdan tê de derbas dibe. Di rûpela 18’emîn ya raporê de, di paragrafa ku navê kurdan carekî derbas dibe de kurd bi vî awayî hatine bi bîranîn: “Nîvên 2,8 koçberên esiltirk yên li Almanyayê li vir hatine dinê. Ji xeynî wê hejmareke biçûk ya kurdên penaber yên esiltirk hene. Esiltirkên li Almanyayê di dû esilalmanên ji Sovyeta berê (Aussiedler) re koma herî mezin ya duyemîn ya biyaniyan e...”** Ev hevoka navê kurdan tê re derbas dibe bi xwe tê wê wateyê ku tiştên di der barê entegrasyonê de yên ji bo tirkan derbas dibin, ji bo kurdan jî derbasdar in. Yanî kurd jî wekî tirkan gelê herî paşketî mayiye... Wekî encam ez vê yekê bibêjim: Vê lêkolînê jî kurd piştguh kirine û pêwîst e ji ber vê yekê saziyên kurdên Almanyayê piçekî bêvila xwe bigemirînin û para xeta û neçalekbûna xwe ya ku dibin sedem ku kurd li Almanyayê werin piştguhkirin bibînin… Encamên lêkolînê ya ku kurd jî kirine “şirîkên” tirkan ji rastiyê dûr in û hem pispor û hem jî îstatîstîken cuda didin xuyakirin ku meyla kurdan a entegrasyona di nava almanan de ji ya tirkan gelekî pêşdetir e. Di vî warî de nimûneya herî ber bi çav dikare wekî daxwaza mezin a kurdan a ji bo standina hemwelatîbûna alman were destnîşankirin... Ez jî niha vê pirsê ji xwe dikim: Gelo ev lêkolîna nû, îstatîstîkên li ser entegrasyona kurdan û dîtinên pisporan yên di vî warî de ji bo birêveberên saziyên kurdên Almanyayê çiqasî xem in? Ez jî nizanim... *http://www.berlin-institut.org **http://www.berlin-institut.org/fileadmin/user_upload/Studien/Integration_RZ_online.pdf

Pirtûkên kurdî jî li Frankfurtê ne

Zekî Ozmen / Qad

Pêşengeha Frankfurtê ya Pirtûkan dest pê kir û wê heya roja yekşemê bidome. Piştî nîvro wexta min piçekî çêbû û min hewl da ji bo çend saetan jî be weşanxaneyan kurdan yên beşdar bûne di cîh de bibînim.
Berî behsa weşanxaneyên kurdan ên beşdar bûne bikim, ez dixwazim çend agahiyên kurt li ser 60’emîn Pêşengeha Frankfurtê ya Pirtûkan pêşkêş bikim. Bi giştî nêzîki 7 hezar 500 weşanxane, fîrma û sazî beşdarî pêşengehê bûne. Ji van derdor 3350’an ji Almanyayê ne. Ji 100 welatan zêdeyî 40 mîlyon 2280 pirtûk têne pêşkêşkirin. Her wiha ji van pirtûkan 123 hezar 496 yên nû ne.
Vê carê gelek weşanxaneyên kurdan jî beşdar bûne. Ji ber mêvanê taybet yê 60’emîn Pêşengeha Frankfurtê ya Pirtûkan Tirkiye ye, gelek weşanxaneyên wan bi awayekî fermî beşdar in. Ji xwe dema mirov li vî cihê tirkan digere, mirov pêrgî gelek nivîskar siyasetmedar û kesên ji hêla raya giştî ve ji nêzîk ve têne naskirin tê. Piraniya van weşanxaneyan di heman pavyonê de bi standên biçûk yên taybet hatine amadekirin li cem hev in. Di nava van de standa Weşanên Lîsê ji Amedê jî heye. Lîs jî bi awayekî fermî beşdar bûye û li cem standên tirkan pirtûkên wê jî tênê pêşkêşkirin. Her wiha di bin qata ku piraniya weşanxaneyên tirkan û ya Lîsê de jî sê standên din yên kurdan hene. Yek jê ya Weşanxaneya Mezopotamyayê ye. Mezopotamya ev bi salan e beşdar dibe û îsal hevkarî bi henek weşanxaneyên din yên kurdan re jî kiriye. Digel Weşanên Mezopotamyayê, yên Avesta, Aram, Zer û Enstîtûta Kurdî ya Almanyayê jî di bin banê heman standê de têne pêşkêşkirin. Standeke din a kurdan, ya ji başûr e û bi sedan pirtûkên ji weşanxaneyên cuda tê de têne pêşkêşkirin. Vê carê Pena Kurd jî bi standekî beşdar bû ye. Digel pirtûkên ji weşanxaneyên cuda, hêjayî gotinêye ku wan cihekî taybet dane pirtûkên ji bo zarokan ên Apecê.
Ev nivîs bila wisa bi van agahdariyên teknîkî biqede û ezê di nivîsa din de hinek dîtinên xwe yên li ser birêveçûna pêşengehê û beşdariya weşanxaneyên kurdan binivîsim. Lê ez vê jî bibêjim, armanca pêşengehê meseleyên telîfê, hevdu naskirina nivîskar, weşanxane, pirtûkxane û wergeran e û firotina pirtûkan qedexe ye. Ez ê di rojên pêş de di vî warî de pirsên xwe ji weşangerên kurd ên beşdar bûne bikim û ev yek bila bimîne ji nivîsa bê re.

Festîvala ciwanan bi vî halî nabe marqe!

26.07.2007

Zekî Ozmen / Qad Ev bû deh sal ku her sal Festîvala Spor û Çandê ya Mazlum Dogan tê lidarxistin lê belê vê festivalê nekariye bibe marqe û ne jî kariye bibe organîzasyoneke ku ji hêla navneteweyî ve were nas kirin. Her sal bi dehan ciwanên ji hêla sportîfî ve ji xwe bawer beşdarî festîvalê dibin. Ger ciwanên ku heya niha tevlî pêşbaziyên festivalê dibûn bi awayekî profesyonelî bihatane birêxistin, dê avakirina federasyoneke sporê ya kurdên li Ewropayê ne xeyal maba. Pêşamadeyiyên festîvalê bi ked û mesrefeke mezin tên birêvebirin lê belê şahî û heybeta sportîfî bi roja festival tenê tê sînorkirin. Li ser vê yekê min meraq kir ka dema festîvalek tê amadekirin têkilî bi ciwanên ku beşdarî pêşbaziyên salên derbasbûyî re bûne tê kirin yan na, bersiva yek ji kesên amadekarê festivalê “na” bû. Dema armanc ne kişifkirin û bi wê ve girêdayî alîkariya kariyera wan ciwanan ya sportîfî be, mixabin ev festîval wê nikari be bibe marqe. Ger heya niha di vê çarçowê de alîkarî ji bo ciwanan bihate kirin, belkî heya niha dê çend ciwanên kurd di pêşbirkên navneteweyî de bikarîba hem li ser navê welatên ku lê dijîn û hem jî li ser navê kurdan di cîhana sporê de xizmetê bikin. Ger rewş wisa ba, dê mirov di her festîvalê de bi dehan antrenor û kesên din yên bi sporê ve eleqedar yên biyanî pêşwazî bikira. Kesên biyanî dê bi armanca kişifikirina talentên nû beşdarî festîvalan bibûbane û dê ciwan qezencî cîhana spore bikira. Ji xwe dev ji vê yekê berdin, mirov di van festîvalan de bi giştî biyaniyan nabîne. Digel ku bi festîvalên herêmî turnovayên gokê ji bo fînala li Festîvala Spor û Çandê ya Mazlum Dogan hatin kirin jî, balkêş bû ku roja festîvalê nû serîlêdan ji bo pêşbaziyên beşên mîna dart, bîlardo û hwd. hatin kirin. Ev yek jî nerêxistinbûna ne baş ya festîvalê diraxîne ber çavan. Ev festîval bi salan e ku bi ked û mesrefên mezin tê amadekirin, hêvîdarim ku ev festîval di dahatûyê de bibe marqeyek naskirî. Û ji Festîvala Spor û Çandê ya Mazlum Dogan ya îsal ku di 14´ê tîrmehê de li Kolnê hate lidarxistin çend not: - Dika festivalê îsal di cihekî baştir yê stadyomê de hatibû bi cîhkirin -li gor salên din- û bi vî awayî mirov dikarî bernameyê ji trîbûna baştir bişopîne. - Hejmara kesên beşdarbûyî mîna ya salên berê bû û derdora çar hezar kesî bûn. - Pêşkêşvan Kawa Urmiye digel ku di dawiyê de bê enerjiya destpêkê ma jî, karî bi axaftinên xwe yên ajîtasnonî kesên li trîbûna baş bicoşîne. - Festîvala îsal bê sponsor bû. - Ji ber ava dihate firotin bi logoya “SA” ya Gruba Sabancî bû, gelek kes matmayî man. - Bi destpêka bernameya hîp hopvan Serhado trîbûn hejiyan heya bernama wî bi dawî bû. - Elaqe ji bo Metîn – Kemal Kahraman kêm bû û bi vî awayî dîse diyar bû ku hunermendên kurd teklîfên ji wan re tên direkt dipejirînin, beyî ku profîla beşdaran di ber çavan re bigirin. - Endamên Yekîtiya Xwendekarên Kurdistan- YXK bi sedan dondurma firotin û ji encama karên xwe gelekî keyfxweş bûn. - Beşdarbûna kesên temenmezin berbiçav bû. - Mîna piraniya çalekiyên kurdan, dîsa şikeyet ji ber kalîteya xwarinê hebûn. Bi taybetî döner gelek caran xav dihate firotin. - Bi sedan mirovan karîn xizim û hevalên xwe yên ji mêj ve nedîtî bi saya festîvalê bibînin ( Ji xwe gelek kes ji ber vê armancê tevlî festîvalan dibin). *Nota hilbijartinê: Digel ku li gor texmîna min dê herî zêde 18 Namzetên Serbixwe bihatane hilbijartin jî, ez dîse ji encamê şok bûm. Şokbûna min ji ber encamên neyînî yên li hinek bajarên ku diyar in. Û bi vê ve girêdayî; min van rojan bi dehan caran hevokên mîna „ …tenê Botan heya Amedê…“ û „ …çi 20 milyon û çi hal…“ bihîstin. Bi hêviya ku kesên hatin hilbijartin bi pratîka xwe nehêlin di hilbijartinên din de ev hevokên bi gazind yên li jor werin dubarekirin. Her wiha ez Günay Aslan pîroz dikim ku di nivîsa xwe ya pêşiya hilbijartinê de texmîna xwe mîna qezenckirina 20- 22 parlementerên serbixwe bilêv kiribû.

“Festîvalên li welêt ji ya li Almanyayê pir cuda ne”

11.09.2008

Zekî Ozmen / Qad Festîvala Çanda Kurd ya Navneteweyî ya îsal di 6’ê rezberê de dîsa li bajarê Gelsenkirchenê li dar ket. Min hem par û hem jî pêrar piştî heman festîvalê di Diyarnameyê de çend dîtinên xwe nivîsibûn. Ezê vê carê dîtinên hevalekî yê bi mêvandarî hatibû Almanyayê û beşdarî festîvalê bû binivîsim. Ew heval heta niha beşdarî gelek festîvalên li welêt bûye. Îsal jî herî dawî beşdarî festîvalên li Amed, Dêrsim, Berxbir a li Kato û herî dawî jî ya li Cizîrê bûbû. Min piştî beşdarbûna wî ya Festîvala Çanda Kurd ya Navneteweyî ya îsal hevpeyvînek pê re kir û ez li jêr dîtinên wî yên di der barê cudahiya festîvalên li welêt û ya li Ewropayê mîna xal li pêşberî hev dinivîsim: Festîvala Çanda Kurd ya Navneteweyî ya îsal ya li Almanyayê Festîvalên li Welêt - Wekî tişteke li rêzê tê dîtin - Ne polîs û ne jî tank hebûn - Ji sohbetên bi kom diyar dibe ku gelek kes bi mebesta hevdîtinên bi xizim û nasên xwe beşdar dibin - Diyar bû ku gelek kesan bi riya telefonê cihê civanên xwe diyar kiribûn - Pêşkêşker gelek caran ji beşdaran dixwest ku slogan werin avêtin - Yên li Ewropayê dijîn ji stranbêjan têr bûne û qet tezawirat nîn e - Min di salên borî de li vê festîvalê bi rêya televîzyonê temaşe dikir û dîmenên di televîzyonê de têne weşandin gelekî ji beşdarbûnê balkêştir xuya dikirin - Ez li benda festîvaleke balkêştir û bi heyecantir bûm - Diviyabû ev festîval bibûya cihê mesajên vekirî ji bo cîhanê - Digel zordariyê xwedî li nirxên neteweyî diderkevin - Polîs û panzer dora cihê festîvalan dorpêç dikin - Bi deng, reng û zimanê gel beşdar dibe - Bi riya festîvalan gelek mirov hev nas dikin û ev yek dibe wesîla têkiliyên civakî - Pêşkêşvan herdem anonsa dike ku slogan neyin avêtin û gel bêyî li hişyariyê guhdarî bike, bi coş heta dawiyê sloganên xwe diavêjin - Coşa ji bo hunermendan pir e û ji bo hemûyan standart e - Dema hunermendên herêmê diderkevin li ser dike mîna yên ji derve hatî eleqe nabînin - Digel hunerê mesajên siyasî ji hêla gel bi xwe ve têne dayîn zekiozmen@hotmail.com *** Nivîsên Zekî Ozmen ên li ser festîvalan: - Festîvala ciwanan bi vî halî nabe marqe! - Festîval

Kurdên Almanya û qedexekirina Roj Tv

10.07.2008

Zekî Ozmen / Qad Dema par hikûmeta Venezuelayê lîsensa televizyokî betal kir û bi wî awayî ew qenal mecbûr ma weşana xwe tenê li ser qablo û satelîtê (peykê) berdewam bike, hikûmeta Almanyayê reyaksiyoneke tund nîşan da û ev yek pêkanîneke li dijî mafê ramanê nîşan da. Dev ji betalkirina lîsansa antênên klasîk berdin, hikumeta Almanyayê bi xwe vê carê hemû cureyên xebatê yên Roj Tv yên li Almanyayê qedeye kir. Ev yek bi serê xwe binpêkirina xala pêncemîn a Destûra Bingehîn a Almanyayê ye ku mafê medya û ramana azad mîsoger dike. Em vê yekê deynin aliyekî; medyaya tirkan dema were şopandin, xweş tê dîtin ku hem nijadperest e, şer germ dike û kelema herî mezin a li pêşiya entegrasyona tirkên li Almanyayê ye. Ev nakokî xweş dide diyarkirin ku dirûtiyek li dijî kurdan heye. Bi vî awayî tê fêmkirin ku nêzîkbûna siyaseta dewletan li gor bejewendiyan e. Tawanê kurdan di girtina Roj Tv de Bi baweriya min pirsa herî girîng ji bo kurdan divê ev be: Gelo em di xebatên xwe yên li Almanyayê de çiqasî serketî ne û me kariye bi riyên xebatê çi deriyan ji xwe re bidin vekirin? Ez bi xwe dîtinên ku Almanya mîna “dijminê kurdan“ didine nîşandan di cih de nabînim. Dostbûn û nedostbûnên dewletan girêdayî berjewendiyên wan in. Xebatên dîplomasî, lobî û yên siyasî yên kurdên Almanyayê zêde qels in. Piraniya komeleyên kurdan ji erka ku bibin pira di navbera kurd û almanan de dûr in. Kurdên ku dixwazin di nava siyaseta alman de cih bigirin tenê li dora Partiya Çep diçin û tên. Ev egerên jor dibin sedem ku qedexekirina Roj Tv di medyaya alman de wekî nûçeyeke rûtîn derbas bibe, saziyên medyayê, sendîqa, rêxistinên sivîl û derdorên siyasî li dijî vê biryarê bêdeng bimînin. Xweş tê bîra kurdên li Almanyayê ku di salên nodî de medyayê cihekî girîng dida pirsgirêka kurd. Koma dostaniya bi kurdan re di parlementoyê de hebû. Ambargoya çekan li ser Tirkiyeyê dihate danîn. Sempatiyeke gel ji bo doza kurdan hebû. Bi bûyerên girtina otobanan û çalakiyên bi vî rengî medyaya alman pozîsyona xwe guhart û girêdayî wê sempatiya vekirî ya ji bo kurdan kêm bû. Xebatên ji bo berovajîkirina qedexeyan Ji bo berovajîkirina rewşê xebat lazim e. Divê komeleyên kurdan erka xwe ya komelebûnê pêk bînin. Bi riya projeyên entegrasyonê yên ku hikumet destekê dide têkiliyan deynin. Ger niha sed komeleyên kurdan bi şaredariya xwe re bi awayekî aktîf di nava têkiliyê de ba, ev tê wê wateyê ku dê sed şaredariyên Almanyayê û girêdayî wê, komele, sendîqa û saziyên cure yên li wan bajaran dê reyaksiyon li dijî qedexekirina Roj Tv nîşan bida. Divê siyastmedarên kurd ne tenê dest li deriyê Partiya Çep bidin. Di hilbijartinên derbasbûyî de di namzetdayîna li Berlînê diyar bû ku Partiya Çep jî nêçîrvanê dengan e û bi wî awayî şanseke mezin neda namzetên kurd yên ku namzetbûn heq kiribûn. Pêwîst e siyasetmedarên kurd êdî di nava partiyên bi hêz de jî cih bigirin. Îdîaya ku Roj tv ji bo lîstika futbolê hate qedexekirin Û di dawiyê de dixwazim vê jî bibêjim; Di nava gel de mirov gelek caran dibihîze ku maça Tirkiyeyê û Almanyayê bi bedelê qedexekirina Roj Tv hatiye firotin. Ez bi xwe ne di wê baweriyê de me û ez bawer dikim amadekirinên qedexekirinê ji mêj ve dest pê kiribû. Lê belê roja ragihandina qedexekirinê ne tesadûf bû. Roj Tv rojekî pêşiya lîstika di navbera Tirkiye û Almanyayê de hate qedexekirin. Almanya di nava tirsa ku şer di nava tirk û almanan de derkeve bû. Ji siyasetmedar, wezîr û rojnamegeran bigire, heta wezîra karê entegrasyonê daxuyaniyên xweşbîniyê dan û digotin ku dê ev maç bibe wesîleya hevaltiya di navbera gelan de. Heta ji ber vê yekê UEFA’yê biryar stand ku berî lîstikê kaptanên her du tîman duxuyaniyeke li dijî nijadperestiyê bidin. Girêdayî wê, bi îlankirina qedexeya Roj Tv ya rojekî berî lîstikê di nava her du welatan de ev mesaj ji tirkan re hate dayîn: Binêrin em dostê we ne û me Roj tv...

Bersiva rockvanê kurd Mirady

25.07.2008

Zekî Ozmen / Qad Min berî du mehan di vê quncikê de nivîsek bi navê "Çi bi rockvanê kurd Mirady hat?" hat nivîsand û ez li ser bêdengiya rockvanê kurd Mirady sekinîm. Min pirs kiribû ka ew çima niha bêdeng e. Mirady bi emailê bersivek ji min re rêkir. Ew di bersiva xwe de me agahdar dike ku sedema bêdengiya wî bi taybetî nexweşiya zarokeka wî ya pênc salî ye û hem jî pirsgirêka aborî ye. Em her wiha ji e-maila wî fêr dikin ku Mirady li Amedê dijî û mamosteyê fîzîkê ye. Wî wekî pêvek bi e-maila xwe re hevpeyvîneke bi zimanê tirkî ku pê re hatiye çêkarin ji min re rêkiriye. Bi riya vê hevpeyvînê dîtinên wî yên li ser muzîkê têne fêmkirin û her wiha mirov di der barê kar û projeyên wî de agahdar dibe. Ez li jêr bi kurtî çend xalên ku ez balkêş dibînim yên ku Mîrady behsê dike dinivîsim: - Bêguman bandora dengbêjiyê û muzîka gelêrî li ser wêje û muzîka kurdan heye. Lê belê rastiyeke din ew e ku heme bêje hemû muzîkvanên me xwe tavêjin pêsîra muzîka gelêrî ya xwedî hêza berxwedana li dijî demê ye. Em nikarin dîroka muzîka xwe, paşeroja xwe biguherînin lê belê em dikarin dîtina xwe ya li ser paşerojê biguherînin. - Pirsgirêkên muzîka kurdî ya devkî piralî ne û ji belavker bigire heta hunermend û guhdaran jî dirêj dibe. Divê di warê qanûnî de jî mafên muzîkvanan were mîsogerkirin. - Ji bo pêşvebirina muzîkê divê endustriya piyaseya muzîka kurdî bê çêkirin û ji bo vê yekê divê her kes dest bide hev. - Min piraniya karên repertuarê ji bo berhema xwe ya nû bi dawî kirin lê belê mixabin meseleya derxitinê û fînansekirina wê pirsgirêk e. Ez nizanim dê di pêşerojê de çi bibe lê belê niha bi min re hem stran û hem jî fikrên nû diafirin. Stran hemû yên min in û piraniya gotinên stranan yên hevalên me yên ciwan û yên helbestvanên mîna Cegerxwîn, Feqiyê Teyran, Arjen Arî, Celadet Bedirxan, Evdilê Pêşew û Latif Epozdemir in. Ez nizanim ezê çiqasî karibim van helbestan bikim stran, ji ber bestekirina helbestan zehmet e. Encama vê yekê dikare muzîkvanan bixapîne, ji ber hem hêza helbestê dikare bixapîne û hem jî belkî hûn nikaribin heqê wê bidinê û hwd... - Her wiha xebatên min bi hunermendên din yên ji nêz ve têne naskirin jî hene. Digel vê li her bajarekî bi dehan muzîkvanên ciwan hene û dixwazim ji ciwanan re jî bibim alîkar (Di berhema nû ya hunermend Mehmet Atli ya bi navê “Wenda” de muzîka strana bi navê “Şino Nino” ya Mirady e. Z.O). - Divê destek ji bo hunermendên bi pop, rock, hîp hop û hwd. re mijûl dibin were kirin lê belê pirsgirêk dîsa li nebûna piyaseya muzîka kurdî dialiqe. Delêla vê yekê jî ew e dema mirov here firoşgeheke berhemên muzîkê, hemû cureyên muzîkê paqij li cem hatine nijilandin lê belê hemû berhemên kurdî li ser hev û di nava hev de ne. Ji hêla din ve ez nizanim çiqas wê rast be, dema mirov bibêje ji ber filan stîl nîn e ezê wê çêbikim. zekiozmen@hotmail.com *** Nivîsa Zekî Ozmen: Çi bi rockvanê kurd Mirady hat?

Sedema vê yekê kurdên li Almanyayê bi xwe ne

10.05.2008

Zekî Ozmen / Qad Polîsên alman vê hefteyê dîsa girtin ser şîrketa VIKO ya ku ji Almanyayê ji Roj Tv re bernameyan çêdike û gelek malên rojnamegerên kurd jî bûn armanca heman lêgerînan. Kurdan dîsa piştî vê bûyerê gilî û gazindên xwe kirin lê belê ez dixwazim balê bikişînim ser vê yekê ku sedema vê yekê piçekî kurdên li Almanyayê bi xwe ne jî. Rast e, berjewendiyên dewletên mezin bi kî re hebin, dostên wan in û ev yek ji bo wan ne giring e ka ew metînger, demokrat an tişteke din bin. Demokrasiyeke zêde xurt ji bo xwe û ji bo gelê xwe ava kirine lê belê piraniya şerên cîhanê bi çekên wan têne kirin. Lê belê divê em kurdên li Almanyayê jî ji xwe pirs bikin ka gelo me bi xwe ji bo xwe çi kiriye? Li dor 800 hezar kurd li vî welatî dijîn lê belê me ne lobiyek ji xwe re çêkiriye û ne jî kariye dengên xwe yên hilbijartinan bikin di bazara siyaseta almanan de. Heta niha komeleyên kurdan yên li Almanyayê xebatên siyasî yên dîrekt berê wan li welêt meşandine û jiyana kurdan a li Almanyayê piştguh kirine. Ger komele û saziyên kurdan heta niha bi pirsgirêkên civakî û siyasî yên kurdên li Almanyayê vr mijûl bibûya dê loby û piştgiriya kurdan jî heba. Ev bi dehan salan in ku bi dehan komeleyên kurdan li Almanyayê xebatê dikin lê belê di xabatên wan de tenê û tenê rewşa siyasî ya welêt heye. Di navbera van bi dehan salan de, du-sê nifşên kurd yên nû li Almanyayê hatin dinê û bi awayekî xwezayî di bin bandora çanda Almanyayê de mezin dibin. Nifşên kevin ji xwe re û zarokên xwe re xanî kirîn û kargeh vekirin. Ev xanîkirîn nîşana vê yekê ye ku ev der bû warê wan ê heta hetayê. Ev jî tê wê wateyê ku êdî pêdivî bi vê yekê heye ku divê saziyên kurdan berê xwe bidin ser projeyên siyasî û civakî yên kurdên Almanyayê jî. Ger kurd ev hêza xwe ya 800 hezarî bikaribin bikar bînin, dê di her warê jiyanê de derî ji bo wan vebin. Ji muxatabgirtina partiyên alman bigirin heya derxistana parlementên kurd. Ji desteka madî û manewî ya ji bo komeleyên kurdan bigirin heya perwerdeya kurdî ya fermî. Di rewşeke wisa de ne dê kesek bikaribe êrişî tv´yên kurdan bike û ne jî rojnamegerên kurd bigirin bin çavan. Her wiha êdî dê pêwîstî pê nemîne ku kurd tv'yên biyaniyan ji bo balê bikişînin li ser bûyerên li welêt dagir bikin. Tv´yên biyanî xwe bi xwe wê li dû kurdan bigerin. Kurd di vî warî dereng mane û divê rojek berî rojê dest bi xebatên siyasî û civakî yên ji bo çareserkirina kurdên li Almanyayê bikin û pêvajoya entegrasyonê cidî bigirin. Ev kar bi şer, gazind û lavan çênabe, riya vî karî xwedîderketina projeyên hevpar yên li ser entegrasyonê ne.

Careke din meseleya hewla qetandina xerîteyê

25.10.2008

Zekî Ozmen / Qad Hefteyek di ser hewla qetandina xarîteya Kurdistanê ya li 60’emîn Pêşengeha Pirtûkan a Frankfurtê re derbas bû û ev bûyer niha ji nişke ve dîsa bû mijara nivîsê ya hinek malperên kurdan. Sedema vê yekê jî bidestxistin û weşandina wêneyê kesê êrîşkarê xerîteyê ye. Ji xwe çapemeniya alman roja piştî bûyerê hem navê vî kesî hem jî dîmenên wî weşandibûn. Her wiha di şîroveyan de jî xuya dike ku nezelaliyek di derbarê birêveçûna êrîşê de heye. Ez roja bûyerê ne li pêşengehê bûm lê belê roja din ez bi kesê bûyer dîtî û her wiha kesên midexaleyî êrîşkeran kirî re axivîm. Ji bo zelaliya bûyerê ezê li jêr bi kurtî behsa destpêkê heta dawiya bûyerê bikim. Digel çavdêriyên min, di nivîsê de dîmen û çavkaniyên din yên ku naveroka nivîsê pişterast dikin hatine bikaranîn. Di roja 15.10.2008 hinek kes têne ber standa Navenda PEN’a Kurd û baldariya wan a li ser xerîteyê bala birêvebirên PEN’ê dikişîne. Hemen tişt li ber standa weşanxaneyên ji Başûr jî diqewime. Balkêş e ku wê şevê kameramanên Ajansa Nûçeyan a Îhlasê piştî standên kurdan vala dibin û dibe dema girtinê, diçin dîmenên standên kurdên ku vala ne dikşînin (1). Her wiha wê şevê di kanala Ulusal TV de behsa xerîteyê tê kirin û banga êrîşê bi riya vê TV’yê tê kirin (2). Li ser vê yekê birêveberên PEN’a Kurd roja din saet di 09.00’an de polîsan agahdar dikin lê belê polîs tu ewlekariyê li ber standên kurdan nastînin. Di 16’ê mehê de saet 14.00’an de careke din tên û herî dawî jî piştî nîv saetê hevkarê Dogu Perîncek ê bi navê Ali Mercan bi komeke medyaya tirkan re tên û xerîteya bi standa başûriyan ve jê dikin (3). Di vî dîmenî de jî baş xuya dike ku çawa medya û provaktor bi şêwir hatine: Endamê PB yê YNK’ê Mele Bextiyar dixwaze here cem Alî Mercan ku li ber xerîteyê li pêşberî medyayê diaxive, rojnamegerên tirk bi dengekî bilind dibêjinê “hop...”, “weg...”, yanî here ango ji pêşiya me rabe! Li ser vê yekê Mele Bextiyar jî paş de diçe û yên provaktor digel medyayê plana ku pêşiya hingî amade kirine bi hevbeşî berdewam dikin. Di dîmenan de jî baş xwiya dike, berpirsiyarên standa weşanxaneyên ji başûr di destpêkê de meseleyê bi îhtîmaleke mezin ji ber pirsgirêka zimên fêm nakin û ji vê yekê bi matmayî li provaktor û medyaya tirk dinêrin. Standa weşanxaneyên ji Başûr û ya Mezopotamyayê dor deh metreyan ji hev dûr bûn. Qelebalixa li standê bala wan jî dikşîne û ew jî hêdîka nêzîkî wê derê dibin. Piştî Alî Mercan progandayeke ji ber dike, bi hewla ji dîwêrkirina xerîteyê re du ciwanên ji standa Mezopotamyayê hewl didin rê li ber bigirin. Lê di dîmenan de jî xuya dike ku şokek bi kurdan re bi giştî heye û ne li benda tişteke wisa bûn. Dû kesê provaktor xerîteyê jê dike, ciwanê kurd bi mudexaleya xwe xerîteyê ji destê wî diderxe û ji xwe provaktorê tirk ji wir direve û diçe. Hêjayî gotinê ye ku dîmenên Roj TV ji cihê bûyerê kişandin Reutersê ew ji aboneyên xwe re belav kir. Her wiha malpera fermî ya televîzyona alman a dewletê ARD ya ji bo pêşengehê ew bûyer û dîmenên Roj TV wekî manşet weşand. Di wî dîmenî de jî xuya dikir ku piştî provaktor direviya, bi deqîqeyan her du xortên kurd û rojnamegerên tirkan bi dengên bilind minaqeşe dikirin. Malpera ARD niha ew dîmen rakirine lê belê nûçe hê li ser malperê ye û lînka wê li jêr e. Piştî vê bûyerê nû polîs ji bo standên kurdan û parastina xerîteyê hatin wezîfedarkirin. Vê yekê heta roja dawiyê jî domand. Lê belê di wê navberê de tişteke din a ecêb jî rû da. Navenda PEN’a Kurd wê 17.10.2008’an de bi navê hemû weşanxaneyên kurd yên beşdar di saet 12.30’yan de civîneke çapemeniyê li dar bixista. Dema rojnameger jî cihê daxuyaniyê ji birêveberiya pêşengehê dipirsin, ew dibêjin ku ev civîna daxuyaniya çapemeniyê betal bûye. Ji xwe dûre li ser pirsa birêveberên PEN’ê ji birêveberiya pêşengehê, wan gotin ku hinek karkerên wan ev yek gotine endamên çapemeniyê û haya wan ji vê yekê nîn e. Lê rastî ne ev yek bû. Rastî ew bû ku birêveberiya pêşengehê ev hewl dan, ji ber dilê “mêvanê xwe yê rûmetê” neşkînin. Bêguman ev biryar ne hêsan hatiye standin û ev yek di pişt perdeyan de gelekî hatiye axaftin. Digel vê yekê jî çend rojnameger hatin û agahdarî di der barê bûyerê de ji birêvebirê PEN’ê Memo Şahîn wergirtin. Bi van çend hevpeyvîna bûyer li cîhanê jî bela bû û ger gotin di cih de be, hetka tirkan çû. Ji ber bûyer ne wekî êrîşa şexsekî hate dîtin lê belê êrîşeke birêxistinî hate dîtin. Sedema vê yekê ya bingehîn ew bû ku provaktor û çapemenî bi hev re hatin û ev jî tê wateya wê yekê ku ev yek bi awayekî organîzekirî qewimî. Bi vî awayî ehlaqê çapemeniyê jî hatiye binpêkirin û medya di vê bûyerê de bûye aktor ku ev bi serê xwe dikare bibe sedema daxwaza şermezarkirinê ji saziyên medyayê yên navneteweyî ve. Ji xwe bi xêra vê bûyerê hem diyar bû ku hê kurd nayên tehemûl kirin û hem jî çapemeniya tirkan ji ehlaqê rêzikên çapemeniyê zêde dûr e. Ez vê jî bibêjim: Frankfurter Rundschau di nûçeya xwe ya di der barê babetê de tîne zimên ku kesê provaktor bi salan e li Frankfurtê dijî û polîs nasnameya wî li cem xwe tomar kiriye. Berpirsiyarê polîsan di heman nûçeyê de dibêje ku wî ji kurdan re pêşniyarî kiriye ku dozê li vî kesî vekin û ji heman nûçeyê diyar dibe ku heta 17.10.2008’an hê doz bi awayekî fermî ji hêla kurdan ve lê nehatibû vekirin. Gelo piştî hingî doz hatiye vekirin, ez jî nizanim. Bila di dawiyê de ev nivîs bibe wesîleya vê dîtina min jî: Di dîmenan de jî xuya dike ku di nava kurdan de gelek cureyên xerîteyên kurdan hene. Bi baweriya min wekî meseleya zimanê standart, pêwîst e nîqaşa xerîteya standart jî êdî were giftûgokirin. zekiozmen@hotmail.com -1. Video : http://www.vidivodo.com/202547/kitap-fuari-harita-skandali - 2. Nivîs: Malpera fermî ya Pêşengehê ya qenala dewletê ARD: http://www.hr-online.de/website/specials/buchmesse2008/index.jsp?rubrik=38092&key=standard_document_35529766 - 3. Video: http://www.iha.com.tr/haber/video/guncel/2306-V-O-11/Gurbetciler-sozde-kurdistan-haritasini-yirtti - 4. Nivîs: http://www.fr-online.de/in_und_ausland/kultur_und_medien/literatur/buchmesse_2008/1615146_Inszenierte-Provokation.html Nivîsa din a Zekî Ozmen a li ser Fûara Frankfûrtê: - Fûara Pirtûkan a Frankfûrtê, çi reng û çi hal! - Pirtûkên kurdî jî li Frankfurtê ne

Fûara Pirtûkan a Frankfûrtê, çi reng û çi hal!

21.10.2008

Zekî Ozmen / Qad Tirkiye mêvanê rûmetê yê 60’emîn Pêşengeha Pirtûkan a Frankfurtê bûn. Slogana Tirkiye jî “Bi hemû rengên xwe ve” bû. Mebesta Tirkiyeyê bi vê sloganê ew bû ku Tirkiye welatekî pireng e û temsîliya hemûyan wê di pêşengehê de were kirin. Ev slogan gelekî ji rastiyê dûr bû, ji ber wekî weşanxaneyên kurd tenê Weşanxaneya Lîsê û yeka ermeniyan di pavyona Tirkiyeyê de ku ji hêla Wezareta Çandê ve hatibû organîzekirin û fînansekirin, hebûn. Her wiha di nava hemû panelên ji hêla wezaretê ve hatibû amadekrin de tenê xwediyê Weşanxaneya Lîsê Lal Laleş di paneleke li ser Mehmed Uzun de bi kurdî axivî û beşdareke alman jî anî zimên ku heta hingî ev axaftin û du helbestên bi zimanê ermenkî hatine xwendin. Ev jî dide diyar kirin ku slogana Tirkiyeyê sloganeke bê bingeh bû. Bêguman wezareta tirk xwe baş amade kiribû û di pavyona ku wêneyên mezin ên nivîskarên tirk mîna labîrentekî di pavyonekî de danîbûn, yên Mehmed Uzun û Ahmed Arîf jî hebûn. *** Meseleya hewla qetandina xerîteya Kurdistanê di çapemeniyê de cihekî mezin girt. Bi taybetî çapemeniya tirk nûçeyên wisa weşandin, wekî ku pevçûnên mezin di navbera kurdan û tirkan de hebin. Pevçûn çênebûn lê belê tirk bi vê kiryarê hetikîn û hewla wan zerareke mezin da îmaja wan. Çapemeniya alman bi sernivîsên “Êrîşeke bi plan” nûçeya vê bûyerê weşandin. Ez dibêjim tirk bi vê hewla xwe xisirîn, ji ber ev êrîş bû sedem ku çapemeniya alman cihekî taybet bide slogana wan ku di rastiyê de Tirkiye ne bi hemû rengên xwe beşdar bûye û hê nikarin kurdan tehemûl bikin. Divê ev yek jî were gotin; Kurdên beşdar bûyî hewla anîna zimên ya hê herfên kurdî li Tirkiyeyê qedexe ne, perwerde qedexe ye, alîkarî ji bo pêşdebirana wêjeya kurdî û hwd. baş neanîn zimên û deng lawaz bûn lê belê bi hewla qetandina xerîteyê ji van rastiyan re bû wesîleyeke baş. Ger birêveberiya pêşengehê ji daxuyaniya çapemeniyê ya kurdan re nebûye asteng, dê ev deng hê jî gurtir bibûye lê wan nexwestin “mêvanên wan yê rûmetê” biêşe. *** Elaqeya ji bo weşanxaneyên tirkan di asta herî nimz de bû. Erê ew mêvanê rûmetê bûn û ev yek ji bo wan şanseke zêrîn bû. Bi xêra vê yekê bi seden nivîs û bername ji bo wêjeya wan hate çêkirin û ew dane danasîn. Lê belê dema mirov diçû pavyona ku weşanxaneyên tirkan tê de bûn, zêde kêm biyanî dihatin dîtin. *** Beşdarbûn û birêxistinbûna weşanxaneyên kurd li gor salên derbasbûyî bi hêztir bû. Bi baweriya min pêşengeha îsal ji bo kurdan jî derfeteke baş bû lê amadekariyên wan ne li gor bendewariyên min bûn. Kurdan dikarîn bi awayekî baştir vê platformê ji bo destnîşankirina zextên li ser wêjeya kurdî bikar bînin. Digel vê yekê jî çend semînerên cure yên di der barê wêjeya kurdî de li deverên cuda hatin pêkanîn. Ji ber beşdariya weşanxane û saziyan ji salên derbasbûyî baştir bûn, derfeteke mezin çêbûn ku weşanxaneyên kurd têkiliyan û hevdunasînan bi nivîsakrên kurd û biyanî, weşanxane û wergeran re çêbikin. *** Di pavyonekî de bi giranî pirtûkên zarokan dihatin pêşkêşkirin. Mirov dikarî pêrgî pirtûk û weşanxaneyên cuda yên ji bo zarokan yên bi zimanê cuda were. Mixabin di nava wan de ne pirtûk û ne jî weşanxaneyên bi kurdî hebûn. Di standa PEN’ê de gelek pirtûkên zarokan yên Weşanxaneya APEC’ê hebûn lê belê buhayê wan piçekî berîk tengav dikirin. zekiozmen@hotmail.com Nivîsa din a Zekî Ozmen a li ser Fûara Frankfûrtê: Pirtûkên kurdî jî li Frankfurtê ne

Li Frankfurtê coşek bi vî rengî

24.03.2008

Zekî Ozmen / Qad Di Newrozên îsal ên li Almanyayê hatin pîroz kirin de jî bandora bûyerên li welêt dixuyan. Kurdan li sê navendên Almanyayê pirozbahiya Newrozê bi tevlîbûnên girseyî yên mezin lidarxistin. Newroza başûrê Almanyayê li Frankfurtê hate pîroz kirin. Ev Newroz yek ji heybetirîn çalekiyên kurdan ên salên dawî bû. Bi hezeran kurd ji eyaletên çar eyaletên Almanyayê yên li başûr hatibûn Newrozê. Di hola bi nav û deng a bi navê Ballsporthalle de bi hezaran kurd di nava atmesfereke hêjayî dîtinê de cejna xwe pîroz kirin. Çi kesên ez bi wan re axivîm hem beşdarbûna girseyî û hem jî heyecana li salonê bilêv dikirin. Stranbêj Ferhat Tunc bi xwe ku salê çend caran tê Almanya û konseran li dar dixe, li ser dikê hestên xwe wisa anîn zimên: “Ez di van salên dawî de li Ewropayê qet pêrgî girseyeke wisa mezin û bi coş nehatime.“ Di rastiyê de herikandina bernameyê ji şevên din ên çandî ne cudatir bû. Sedema birêveçûna bi heybet a bernameyê bûyerên li welêt bûn. Her kes xwîngerm bû û heyecana xwe beşdarî bernameyê dikirin. Ji xwe sedemê vê yekê jî ew bû ku hunermendên ku derdiketin ser dikê digirt, strana Roj baş´ û ya ´Oramar´ distrandin û girseyê mîna koroyê li wan dubare dikir. Belkî coş û heyecana şevê bû sedem ku stranbêj Sîmar wateya strana ´Roj baş´ tevlî hev kir û di dawiya stranê de li şûna peyva roj baş, şev baş bikaranî. Her çi qas bi şevbaşê stran ji wateya xwe derdiket jî, girseyê korotiya xwe berdewam kir. Tevlîheviyeke din ya Sîmar kirî jî ev bû; Dema Sîmar hewl da aliyê xwe yê siyasî jî ji girseyê re bide nîşandan, di nava hevokên wî de hevokeke wisa derbas bû: “Li Qamişlo sê û bawer dikim îro li Wanê hinek bajarên din jî 8 kurd hatine şehîdkirin.“ Min berî axaftina wî li nûçeyan nêrî bû lê belê axaftina wî bû sedem ku ez dîsa bikevim înternetê. Lê belê tişteke wisa nebû û hê li bakur weikî din kes şehîd neketibû. Mixabin, ev agahiya çewt bû sedem ku her kes wisa bawer bike. Lê belê ji hêla din ve ji bilî van her du tiştan, Sîmar bi stranên xwe salon dihejand. Di şevê de xetayeke ku her dem tê kirin hate dubarekirin; Stranbêj Xêro Abbas hiştibûn dawiya bernameyê û dema ew derket ser dikê, mixabin ji hezaran kes tenê derdora sed kesî mabûn. Stranbêj Çopî jî vê carê bi helwesteke balkêş bernameya xwe bi rê ve bir; Wê vê carê ji ber girse kurmanc bûn, tenê stranên kurmancî strand û min ev helwesta wê di cih de nedît. Û tişteke din a lê zêde bikim ev e: Vê carê zimanê kurdî li gora tirkî serdest bû lê belê car caran kurdî dîsa dihate jibîrkirin. zekiozmen@hotmail.com

Navnîşana kujerên gundiyên Zanqirkê

08.05.2009

Zekî Ozmen / Qad Komkujiya li gundê Zanqirkê ya Şemrexa Mêrdînê ne êrîşeke takekesî ye. Hem biryardayîn û hem jî pêkanîna komkujiyê bi awayekî kolektîfî hatiye dayîn. Dema komkujî ji hêla takekesekî ve bihata kirin, mirov dê bi hesanî pêvajoya civakîbûn ango sosyalîzasyona wî, depresyon û travmayên ew tê re derbasbûyî, şikandinên di jiyana wî de pêk hatî û hwd. vebikola û di wê çarçoveyê de bigihîşta encama sedemên pêkanîna wî ya vê tevkujiyê. Lê komkujî bi awayekî kolektîfî hem hatiye plankirin û hem jî pêkanîn… Kujer mirovên qurbaniyan e… Di nav kuştiyan de jin, zarok, jinên bi halekî û pîr hene… Yanî kujeran hewl dane koka hinek mirovên xwe yên din biqelînin. Bêguman şertên kujer tê de mezinbûne û sosyalîzasyona wan di vî warî de rola herî sereke lîstiye ku bikaribin komkujiyeke wisa pêkbînin. Lê ev şertên jiyanê yên ku ew tê re derbas bûne û kirine ku ev kujer bikaribin bûyereke wisa pêk bînin çi ne? Kujer di nava civakeke wisa de hatine dinê û mezin bûne, ku tundî wekî rêbaza herî baş a terbiyekirinê tê dîtin… Ne tenê şerê eşîran û feodalîtiya serdest, her wiha di herêma ku lê mezin bûne de şer yek ji bûyerên rojane ye… Peywira dewleta hemdem ji ewlekarî û refahdayîna hemwelatiyên xwe pêk tê, lê belê dewlata ku serdestî wan e tam li dijî van prensîban tevgeriya ye; Her dem kurd tune hesab kirine, nakokiyên civakî yên feodaltî hê bêhtir di nava civakê de kurtir kirine… Ji dewlemendiyên welatê kurdan ên seraxî û binaxî xwariye û mîsogeriya berdawiya xwarina dewlemendiyên welatên wan di cahilhiştina civakê de dîtiye. Ev yek ne bes e, çek daye van û ew kirine cerdevan… Cerdevan li dijî kî şer dike? Li dijî birayên xwe yên ji bo mafên xwe û yên wan têdikoşin…* Çeka cerdevan bûye alava wî ya bidestxistinan û berjewendiyên şexsî… Pişta wî bi hêzên dewleta ku ew çek kiriye di destan de germ e… Ew jî êdî wê çekê wekî alava xwe ya pêkanîna daxwaz û ramanên xwe bikar tîne. Ma tenê ev e? Na… Ev kes di nava civaka xwe bi xwe de jî hatine îzolekirin, navê wan bûye “xwefiroş” û “xayîn” û vê yekê kompleksa xwebiçûkdîtinê û dûrketina ji kolektîvîzma civakî ya gelekî bi wan re afirandiye. Çi têhna îzolekirina wan dişkîne? Hêza ku ew ji çeka xwe û piştgiriya ji dewletê distînin… Dema dewleta ku peywira wê ji misogeriya ewlekariya civakê û refaha wê ya aborî û civakî pêk tê dûr bikeve, bûyerên wisa hovîtî rû didin… Sedema tevkujiyê jin be, reqabeta gola masiyan be, çavberdana erdan be, yanî çi be bila ew be, navnîşan nayê guhartin! *Mebest rewşa serdest e û bêguman gelek cerdavan beyî dilê xwe û ji mecbûrî çeka dewletê girtine destê xwe. zekiozmen@hotmail.com *** Nivîs û nûçeyên li ser bûyera li Mêrdînê: - Jan Dost: Hovên kurdan - Wezir Atalay: Qetlîam bi çekên cerdevanan hatiye kirin - Li ser kuştina li Mêrdînê kî çi got?

Ji bo Roj TV zend û bendan badin

05.04.2009

Zekî Ozmen / Qad Em kurdên Almanyayê fêr bûne; piraniya caran dema sazî yan rêxistineke kurdan were qedexekirin, di bin de têkiliyeke veşartî ya rayedarên alman û yên tirkan diderkeve holê. Ev yek ji bo welatên din yên Ewropayê jî derbasdar e: Di sala 1996'an de hêzên ewlekariyê yên Belçîkayê operayoneke bi navê "Spoutnik" li dijî yekem tv'ya kurdî Med TV pêk anî û piştre derkete holê ku ev operasyon di encama hevdîtîn û peymanên di navbera rayedarên tirk û yên belçîkî de pêk hatiye. Ji xwe pêwîst nake mirov behsa naveroka wan peymanan bike… Dema babet kurd bin, rayedarên tirk tişta di destên wan de heyî pêşkêş dikin… Dema babet kurd bin, rayedarên tirk tu tişta bêehlaqî ya heyî pê dirabin… Mînaka herî nû jî lidijderketina tirkan a daxwaza bidestxistina postê sekreteriya NATO'yê ya Serokwezîrê Danîmarkayê Anders Fogh Rasmussen e. Receb Tayyip Erdogan lidijderketina xwe ya Rasmussen bi daxwaza xwe ya li ser qedexeya Roj TV'yê ve girê da. Lê mesele tenê ne ev e: Rassmussen, di 15.11.2005'an de birînek di dilê Erdogan de vekiribû û Erdogan hê cihê vê birînê ji bîr nekiriye: Di wê rojê de li bajarê Kopenhagê Erdogan û Rasmussen hevdîtinek pêk anîn. Piştî hevdîtinê, dê her du serokwezîr derketiba pêşberî rojnamegeran. Di wê navberê de ji Erdogan re hate ragihandin ku rojnamegera Roj TV'yê Senem Guneşer jî di cihê civîna çapemeniyê de cihê xwe girtiye. Erdogan li ser vê agahiyê ji Rasmussen xwest ku Senem Guneşer ji cihê civîna çapemeniyê were deranîn û dûre dest bi civîna xwe ya çapemeniyê bikin. Wî, digot ku ewê di saloneke ku “terorîstek” tê de rûniştibe, rûnenê. Lê Rasmussen jî ji Erdogan re behsa azadiya çapemeniyê kir û mîsoger kir ku ewê daxwaza wî pêk neyne. Li ser vê yekê Erdogan cihê civînê terikand û bi vê Rasmussen wekî ku tiştek neqewimîbe bi tenê derket pêşberî rojnamegeran. Bi kurt û kurmancî: Rasmussen ya Senem Guneşer nedabû bi ya Erdogan û li ser vê yekê hem Erdogan li cîhanê hetikî bû û hem jî vê helwesta Rasmussen cihê birînê di nava dilê wî de vikiribû. Erdogan dixwest piştî zêdeyî sê salan heyfa vê helwesta Rasmussen jî hilîne; ji ber vê carê pêdiviya Rasmussen bi Erdogan çêbûbû. Lê vê carê jî Erdogan nekarî bi ser bikeve lê belê hinek soz jê re hatin dayîn. Di civîna bilind ya NATO'yê ya di 4'ê avrêlê ya li Strasbourgê de bi hewlên mezin Tirkiye hate qanîkirin û bi vî awayî Rasmussen bû Sekreterê nû yê NATO'yê. Qanîkirina Erdogan bi hinek sozên jê re hatine dayîn pêk hat. Rasmussen bi navbeynkariya Barack Obama û gelek serokên din soz da ku ewê careke din jî li ser daxwaza girtina Roj TV bifikire. Ji xwe divê em ji bîr nekin ku hê ji berî du hefteyan du serdozgerê danîmarkî bi armanca lêkolînên li ser Roj TV çûn Enqereyê. Ev yek jî ji bo kurdan tê wê wateyê ku vê carê hewla daxwaza girtina Roj TV cidî ye û divê kurd ji ber vê yekê ji niha û pê ve bikevin nava hewldanan. Her çiqas fonksiyona moralî ya meş û çalakiyên bi vî rengî hebin jî, lê ev çalekî bandorê li ser daxwaz û pêkanînên rayedaran nakin. Cara din dema di sala 2005'an de heman hewldanên dewleta tirk dest pê kir, her 56 şaredarên DTP'ê bi armanca piştgiriya Roj TV nameyek ji Serokwezîrê Danîmarkayê Rasmussen re şandin. Vê nameyê bandoreke ber bi çav kir ku hewldanên tirkan bi ser nekevin. Vê carê 22 parlementer û 99 şaredarên DTPê hene… Encamên van hilbijartinên herêmî yên di 29'ê adarê de jî diyar kir ku ew nûnerên kurdan in… Vêce dem dema badana zend û bendan ya 22 parlementer û 99 şaredaran e… Her wiha dem dema helwest nîşandana rewşenbîran e ku gelek ji wan bi riya Roj TV û tv'yên pêşiya wê di nava raya giştî de hatine naskirin… Û dem dema helwest nîşandana stranbêj û hunermendan e ku piraniya wan bi riya Roj TV û tv'yên pêşiya wê di nava raya giştî de bi nav û deng bûne.

Ma tenê Feleknas Uca hebû?

12.03.2009

Zekî Ozmen / Qad Feleknas Uca di hilbijartinên 1999’an yên Parlamenta Ewropayê de wekî parlementereke esilkurd ya alman hate hilbijartin. Uca di hilbijartinên heman parlementê yên 2004’an de jî bi ser ket û dîsa çû Brukselê. Xweş tê bîra min ku bi serkeftina Feleknas Uca ya hilbijartinên 1999’an çi kêfxweşî di nava kurdên Almanyayê de belav bû… Ger em parlementerên esilkurd yên parlemena herêmî yên Berlînê nehesibînin, ev cara yekemîn bû keseka kurd ya ku nasnameya xwe ya kurd bi awayekî vekirî bilêv dikir dibû parlamentereke alman. Lê belê îsal ne Feleknas Uca û ne jî Songul Karabulut dikare bibe namzeta partiya Die Linke ji bo Parlamena Ewropayê. Ji ber vê yekê divê êdî em kurdên Almanyayê û bi taybetî partî, sazî û medyaya me kûr li ser encamê bifikirin… Bi sed hezaran kurdên ku mafê wan ên hilbijartinê li Almanyayê hene lê belê ji bilî du parlementerên kurd yên parlamenta herêmî yên Berlînê tu kesên din yên hatine hilbijartin nîn in. Bi taybetî partiyên siyasî yên kurdan divê êdî fêm bikin ku Almanya welatê nû yê bi sed hezaran kurdan e û ji vê yekê divê ew êdî bi awayekî cidî bi pirsgirêkên wan re jî mijûl bibin. Saziyên kurdan û bi taybetî komele divê fêm bikin ku peywira wan ne tenê salê carek yan du caran pêkanîna civîneke li ser bûyerên li Kurdistanê ye û firotina çay û qehweyê li komelê ye. Medyaya kurdan a li Almanyayê divê fêm bike ku xwendevan, guhdar û temaşevanên wan li Almanyayê dijîn û divê di vê çarçoveyê de kar û barên xwe yên medyayê bi rê ve bibin. Encax û encax xwerastkirinên di vê çarçoweyê de wê qedrek ji bo bi sed hezaran dengên kurdan çêbibe… Nexwe ji îro pê de jî wekî berê berdewam bike, ne wê hêza bi sed hezaran dengên kurdan were dîtin, ne wê projeyên cidî ji hêla dewletê ve ji bo kurdan bên pêkanîn, ne jî wê hewleke cidî ji bo pejirandina nasnameya fermî ya kurd a li Almanyayê bê kirin… Bi kurt û kurmancî: Divê partî, sazî û medyaya kurdan piçekî bêvila xwe bigemirînin û li şûna bibêjin “Almanya ji xwe li dijî kurdan e”, ka gelo me bi xwe çi kiriye û me çi rêbaz bikar anîne, ji bo ku em jî ji hêla sazî û siyaseta alman ve werin nasîn…

Cejna bi tehma cejnên welêt

10.12.2008

Zekî Ozmen / Qad Şeva din dereng hevalekî ji welêt ji min pirs kir ka 'tehma' cejnên me yên Almanyayê çawa ye... Min bi tecrubeyên salan ên cejnên me yên li Almanyayê bersiv da: Navê cejnê heyê lê tehma wê nîn e... Pîrozbahiyên heyî bi awayekî formalîte bi riya mesajrêkirinê, telefon û e-mailan têne kirin... Bêguman li bajarên ku gelek kurdên ji heman herêmên Kurdistanê dijîn rewşeke îstîsna heye û kevneşopiyên pîrozbahiya cejnê bi awayekî têne meşandin. Lê ev yek jî îstîsna ye. Jiyana kar di roja cejnê de jî berdewam dike û karker û karmend wekî hemû rojan wê rojê jî diçin karê xwe... Piraniya dibistanan destûrê didin malbatan ku zarokên xwe di rojên cejnê de rênekin dibistanê û di vî warî de hinceteke baş a neçûna dibistananê ji bo zarokan peyda dibe... Xwendekarên zanîngehan bi piranî diçin zanîngehên xwe û bi vî awayî dixwuye ku yan ew wisa fêr bûnê yan jî wan rewş qebûl kiriye... Lê vê derê çi ma di destên me de? Bîranînên cejnên me yên li welêt... Pirsa ji nas û xizmên xwe yên li welêt ka cejin çawa derbas dibe/bûye... ...û kontrolkirina telefonê ka kî mesaj ji me re rêkirine yan bersiva mesajên me dane... Belê îro yekem roja cejna qurbanê ya îsal e. Ez niha difikirîm ka çawa dawiyê li vê nivîsa xwe bînim... Lê va mesajek ji min re hat û ez wê mesajê bi we re jî par ve dikim: 'Ez hêvidarim ku tu vê eydê bi tehma eydên welêt pîroz bikî. Eyda te pîroz û bimabarek be...!'

Li Almanyayê jin an mêrên kurd serdest in?

25.09.2008

Zekî Ozmen / Qad Hejmara lêkolînên zanîstî yên di der barê jiyana rojane ya kurdên li Almanyayê dijîn de ji bilî du sê îstîsnayan hema bêje nîn in. Li gor lêkolîna min a li ser mijarê kirî ji bilî du lêkolînên NAVEND’ê (Komeleya Navenda Lêkolînên Kurd), ya li bajarê Bonnê ye û yek jî ji hêla Dr. Birgit Ammann ve hatiye kirin. Piştî vê pêşgotina kurt ez derbasî mijarê bibim. Gotinên wekî “Mêrên kurdên li Almanyayê bindest in” an “jinên kurdên Almanyayê serdest in” her dem di nava civakê de têne gotûbêjkirin. Car caran bi qerfî û car caran jî bi awayekî cidî ev dîtin têne zimên. Ev yek ne tenê di sohbetan de, her wiha wekî mînak gelek caran di bernameyên hêja Barzan Şasiwar ya bi navê “TV Hindik lê Rindik” de jî hate bikaranîn û heta di bernameyê de gelek caran bi awayê qerfî behsa Komeleya Mêrên Bindest (KMB) dihate kirin. Qerf li derekî, em bi kurtî behsa pîvanên ku wekî “bindestî” têne bilêvkirin bikin: Di nava civaka me de serdestiya jinê yan ya mêr girêdayî “ka kî di malê de bêhtir xwedî gotin e” tê dîtin. Û girêdayî wê meseleya paqijkirina malê, şûştina firaxan û hwd. ka ji hêla kî an kê ve tê kirin wekî referansa “bindestî” an “serdestiyê” tê dîtin. Ez naxwazim dirêjtir bikim û analîzan di derbarê rastbûn an çewtbûna bikaranîna têgehên “bindestî û serdestiya mêran an jinan bikim” û vê yekê bi hêviya xwendevanan ve dihêlim. Vêca bi vî awayî û bê şîrove ez derbasî lêkolîneke zanîstî ya NAVEND’ê dibim ku pirseke wê girêdayî babeta me ye jî. Lêkolîn ji hevpeyvînên ku bi 350 ciwanên kurd re hatiye kirin pêk tê. Di hevpeyvînê de 280 pirs hene û ciwanên ku beşdar bûne ji hêla dîtinên siyasî bigirin heta dibistan û pîşeyî de jî pir bi reng in. Min pirsên ku di nava civakê de wekî îşareta “bindestî” yan ya “serdestiya” jin û mêrên kurdan ên li Almanyayê ji wê lêkolîna navderbasbûyî hilbijartin: Kirîna erzaq û tiştên din yên ji bo malê dayik %27 û bav %7 dikin. Paqijkirina malê %25 dayik û kêmî %1’ê bav dikin. Li gor encamê, karê paqijiyê yê malê piranî jinên di malê de bi awayekî hevpar bi rê ve dibin û piraniya kirîna erzaq û pêwîstiyên malê jî dayik û bav bi hev re dikin. %37’ên ciwanan dibêjin ku biryarên malê ji hêla bavên wan ve têne dayîn û %10 jî ji hêla dayikan ve. Her wiha dîsa di encamê de xuya dike ku piraniya biryaran bi awayekî muşterek ji hêla dê û bavan ve têne dayiîn. %47 bav ji bo debara malê kar dikin û %8 dayik. Encam wisa ye û nirxandin ya we ye! Lê belê divê vê jî bibêjim: Lêkolîn di navbera 1998 û 1999’an de hatiye amadekirin û di 1999’an de nirxên wê bi riya bernameyake îstatîstîkan hatiye bi encamkirin. Piştî min ev encam xwend tişteke wisa di serê min re derbas bû: Ev deh sal in li ser wê lêkolînê re derbas bûne. Ya rast ez meraqa wan dê û bavan nakim û ji xwe ew nifşê kevin e. Meraqa min ew e ciwanên wê demê beşdarî vê lêkolînê bûne. Wê demê hemû ciwan bûn belkî niha gelek ji wan zewicî bin. Gelo rewşa vî nifşê nû çawa ye. Ger niha bi heman ciwanên wê demê beşdarî lêkolînê bûyî re lêkolînek nû bihata kirin ka ew ji nifşê berî xwe çiqasî hatine guhartin, me yê jiyana rojana ya nifşê bi awayekî zelal bidîta. · Ev lêkolîn ji hêla NAVEND’ê ve wekî pirtûk jî hatiye weşandin: Kurdisch – sein, mit deutschem Pass!, NAVEND e.V. Schriftenreihe Bd. 5

Serdana Herr Steinmeier ya Kurdistanê

25.02.2009

Zekî Ozmen / Qad Hikumetên alman heta niha li kurdên li welatê xwe dijîn bi çavên “zarokên dêmarî” nêrî ne. Sedemên vê yekê jî berjewendiyên aborî û siyasî yên Almanyayê yên bi dewletên desthilatdar yên Kurdistanê re ne. Ji ber vê yekê hikumetên alman gelek caran ji bo kurdên “xwe” ne siyaseta navxweyî lê belê siyaseta derve bi kar anî ne. Ji bo vê yekê mînak zehf in: Dema rêxistina xwendekarên kurd ya bi navê AKSA (Asociation of Kurdish Students Abroad) di tebaxa 1980’yî de li Berlînê kongreya xwe li dar xist, sîxurên Iraqê xwestin cihê kongreyê bi taqemeniyan bidin teqandin. Lê hê ev yek pêk nehat, sîxurên Iraqê hatin girtin. Sîxur di nava demeke kurt de hatin berdan û sedema vê berdanê jî berjewendiyên Almanyayê yên wê demê yên bi Iraqê re bûn… Dîsa hê di salên 1980’yî de Almanya biryarekî distîne ku saziyên civakî yên kurdan sûdê ji pereyên dewletê wernegirin û projeyên wan yên civakî bi pereyên dewletê neyin fînansekirin. Di vir de jî dixuye ku heta xizmeta civakî jî qurbanî siyaseta ji derve hatiye kirin. Ne tenê ev, biryareke bi heman rengî di salên 1990’an jî hatibû deranîn lê belê bi hewldanên kurdan ên bi riyên cuda ev biryar heta radeyekî hate pûçkirin… Di salên 1990’an de jî bi taybetî qedexeya PKK’ê û saziyên nêzîkî wê kete rojevê. Dema mirov li biryara nivîskî ya qedexeyê dinêre, mirov dibîne ku berjewendiyên Almanyayê yên bi Tirkiyeyê re ji bo qedexeya PKK’ê roleke sereke lîstine û çalakiyên kurdan ên li vî welatî ji bo vê yekê ji xwe re kirine hincet… Nimûneyeke din ya di vî warî de jî kuştuna siyasetmedarên kurd e. Kujerên serokê PDK’a Îranê Şerefgandî û hevalên wî li Berlînê ku piştî bûyerê hatin girtin, beyî ku hemû cezayê li wan hatiye birîn di girtîgehê de derbas bikin, di nava demê de hatin berdan. Di çapemeniya alman de gelek caran hate gotin ku sedema berdana kujeran ji ber bazara di navbera Almanya û Îranê de pêk hatiye. Yanî dîse berjewendiyên derve… Her wiha dema mirov sedem û bingeha qedexeya rojnameya Ozgur Politika û Roj TV’yê ya li Almanyayê jî vedikole, heman encam diderkeve holê: Siyaset û berjewendiyên bi Tirkiyeyê re… Ev çend xalên li jor çend bûyerên ku ji hêla raya giştî ve ji nêz ve têne zanîn in û bêguman mirov dikare vê lîsteyê dirêjtir bike… Li jor jî dixuye ku ne tenê kurdên bakur, her wiha kurdên ji parçeyên din yên Kurdistanê jî ji vê siyasetê zerar dîtine… Vêce piştî van nimûneyan em vegerin ser sernivîsa vê nivîsê: Wezîrê Karê Derve yê Almanyayê Frank-Walter Steinmeier hefteya derbasbûyî çû başûrê Kurdistanê. Wezîr li Kurdistanê hem pesnê pêşveçûnên li Kurdsitanê da û hem jî ji karsazên alman re got ku Kurdistan ji bo razemeniyê cihekî îdeal e! Her wiha serokê Herêma Kurdistanê Mesud Barzanî jî van rojan bi awayekî fermî tê Almanyayê… Ev hevdîtinên fermî yên di navbera hikumeta kurd û alman de ji bo me kurdên Almanyayê xwedî wateyeke girîng e! Almanya her dem di nava hemû biyaniyan de tenê li kurdan bi çavê “zarokê dêmariyê” nêriye û biryarên xwe yên neyînî yên li ser kurdan li ser daxwazên desthilatdarên welatên me dane… Vê carê Almanya parçeyekî welatê me yê ku heta radeyekî azad e muhatab digre û ev yek bi taybetî ji hêla hîsî ve bandoreke erênî li me dike… Aqûbet li serê parçeyên din yên Kurdistanê be!

Almanya hêjî kurdan dikşîne xwe!

11.02.2009

Zekî Ozmen / Qad Di vê dema dawî de di nava civaka kurd a Almanyayê de êdî dîwanên li ser mafê penaberiyê hema bêje qet nemane. Wextekî giraniya sohbetan li ser mafê penaberiyê û girêdayî wê mafê rûniştina fermî ya li Almanyayê piraniya wextên dîwanên kurdên Almanyayê dagir dikir. Dîsa girêdayî mafê penaberiyê, pirsa ka mafê kî yê penaberiyê hatiye qebûlkirin, kî pasaport standiye û li gor madeya siyasî an jê ya mirovî mafê penaberiyê hatiye bidestxistin birêveçûna dîwanan diyar dikir. Di salên dawî de ev yek ji holê rabû û pirsa sereke ya di vî warî de ya di dîwanan de tê kirin ev e: ka kî bûye hemwelatiyê alman û nasnameya alman standinye… Ji xwe li gora lêkolîn û îstatîstîkên cure piraniya kurdên Almanyayê bûne xwedî nasnameya alman… Û mirov ne di wê hizrê de ne ku hê jî kurd bi riyên cuda têne Almanyayê û serî li penaberiyê didin. Lê belê îstatîstîk tişteke din dibêjin. Her çiqas di rewşa niha de bidestxistina mafê penaberiyê li Almanyayê zêde zehmet be jî, hê jî bi hezaran kurd bi riyên cur bi cur têne Almanyayê û serî li mafê penaberiyê didin. Bi taybetî guhertinên zagonên li Tirkiyeyê yên salên dawî, destkeftiyên li başûrê Kurdistanê û şidandina bidestxistina mafê penaberiyê ya Almanyayê dibin sedem ku mirov bifikire ku êdî kurd bi armanca serîlêdana mafê penaberiyê nayên Almanyayê. Lê rastî ji vê yekê dûr e… Ka em çav li îstatîstîkên li jêr begerînin û bibînin ji sala 2003’yan ve çiqas kurdên bakur û başûr li Almanyayê serî li mafê penaberiyê dane: Sal Hejmara kurdên ji bakur yên yên li Almanyayê serî li mafê penabertiyê dane. Hejmara kurdên ji başûr yên yên li Almanyayê serî li mafê penabertiyê dane. 2003 8.294 1.803 2004 5.862 772 2005 4.384 1.180 2006 2.536 1.263 2007 1.748 4.499 1.1.- 30.11.2008 1.426 3.397 Ev îstatîstîkên li jor didin xuyandin ku Almanya hê jî kurdan ji ber sedemên cuda dikşîne xwe. Ez dibêjim “dikşîne xwe”, ji ber sedemên hatina kurdan a Almanyayê êdî bûye piralî. Ev piralîbûn ji zextên siyasî bigrin heta çavlêkirin û armanca pêkanîna xeyalên cuda pêk tên. Ez naxwazim bikevim di nava analîzkirina sedemên vê “piralîyê” lê ev îstatîstîk vê yekê ji me re diyar dikin: Hê jî pêşveçûnên li bakur û destkeftiyên li başûr ji armanc, xeyal û daxwazên gelek mirovan dûr in. Ji ber vê yekê hê jî her sal bi hezaran kurd bi riyên cuda digel rîskên ku dikarin bibin sedemê jidestdayîna jiyanê dikevin riyan û ber bi Almanyayê ve tên.