Zarok li fîlmên bi kurdî temaşe dikin

Li Hewlêrê di dema serdana xwe ya malbatekî de ҫav bi zarokên li malê yên li televizyonê temaşe dikirin ketim. Zarokan bêdeng û bi baldariyeke mezin li televizyonê temaşe dikirin. Fîlmê lê temaşe dikirin, fîmekî karton ê zarokan ê bi kurdî bû.

Ez bi wî dîmenî zêde hestiyar bûm; Zaroktayiya min hate bîra min. Di temênê xwe yê zaroktayiyê de ji ber nebûna televizyonên kurdî min li fîlmên karton yên bi tirkî temaşe dikirin. Dû re jî li Almanyayê êdî min dest bi temaşekirina fîlmên karton ên bi almanî kir.

Sal derbas bûn û yekem tv ya kurdî Med tv vebûbû. Edî di wê televiyzonê de fîlmên karton ên bi dublaja kurdî hatin weşandin. Lê belê ji ber êdî temenê min ber bi ciwantiyê ve derketibû, ne ji ber naveroka fîlm lê belê ji ber meraqa dublaja kurdî car caran min li wan fîlmên karton ên bi kurdî temaşe dikir.

Li wê malbata Kurd a Hewlêrî bi dîtina wan zarokên ku li fîlm temaşe dikirin re, bi taybetî zarokên kurd ên li bakurê Kurdistanê, Tirkiye û Ewropayê hatin bîra min.

Ez ҫavdêrê wê yekê me ku zarokên Kurdan ên li bakurê Kurdistan û yên li Tirkiyeyê hê jî li fîlmên karton ên bi tirkî û li Ewropayê jî yên zimanên ewropî temaşe dikin.

Rast e,  hema bêje niha di hemû televizyonên kurdan de fîlmên karton ên bi kalîte têne weşandin. Lê belê li van welatên navderbasbûyî hê jî televizyonên kurdan nekarîne zarokên kurdan bikişînin xwe.

Heta radeyekî sedemê vê yekê dublaja fîlmên karton ê zarokan ên ku beyî berҫavgirtina aliyê pedagojîk a zimanî ye. Lê belê sedemê bingehîn yê vê yekê nebûna perwerdehiya bi kurdî ye. Ji ber zarok di dibistanên Bakur û Tirkiyeyê de bi tirkî perwerde dibin û li Ewropayê jî bi zimanên ewropî, ew li fîlmên bi wan zimanan temaşe dikin.

Bêguman dikare were gotin ku ji xwe zimanê zikmakî yên zarokên kurdan bi kurdî ye û her wiha zimanê ragihandinê yê di nava malbatê de jî bi kurdî ye û ҫima zarok li fîlmên kurdî temaşe nakin?

Belê, ji xwe nakokî ji vir û pê de destpê dike; Dezgehên ragihandinê yên bi kurmancî heta radeyekî kurmanciyek ku wekî ´standart´ were bilêvkirin di nava kurdan de bi cih kirine. Lê belê ev kurmanciya ´standart´ nebûye zimanê ku malbat di nava xwe de bi kar tînin. Ger em îstisnaya malbatên ciwan ên dildarê zimanê kurdî jê derînin, hemû malbat devoka xwe ya herêmî di nava xwe de wekî zimanê ragihandinê bi kar tînin. Ev yek jî dibe sedem ku zarokên kurdan wê kurmanciya ´standart´ a di fîlmên karton ên bi kurdî de fêm nekin û ji wê yekê jî temaşeyî televizyonên kurdî nekin.

Ji bo ku zarokên Kurdan ji bilî başûrê Kurdistanê jî li fîlmên karton ên bi kurdî bi tehm temaşe bikin, divê li welatê lê ne jî perwerdehiya kurdî bibînin. Tenê ji bo vê yekê bi xwe jî mabe, li Bakur û li parҫayên din ên Kurdistanê statûyek ji bo kurdan şert e.

Di vî warî de niha li rojavayê Kurdistanê temelek tê avêtin û aqûbet li ser Bakur û Rojhilat jî be.    

Dîroka kurdan li ber ҫavan dirûxe

Ev ҫend sal in her sal ҫend caran diҫim Bakurê Kurdistanê û heta ji min tê hewil didim erdnîgariyên cuda yên vî welatî û cihên dîrokî bibînim. 

Ji bo ҫavdêriya ka dewlet ҫiqasî qedir û qîmet dide cihên dîrokî yên li ser erdnîgariya kurdan û dike di xizmeta tûrîzmê de, serdanên du-sê cihan bes in.

Bi van ҫavdêriyan wê baş were xuyakirin ku parastina cihên dîrokî li aliyekî, dewlet bi zanebûn van jibermayiyên ku mîratên dîrokê ne bi rûxandinê re rû bi rû dihêle.

Dema cara yekemîn min ji berya sê salan Heskîf dîtibû û ҫav bi kelih û xaniyên dîrokî ên roj bi roj diherifin ketibûm, hinavên min peritîbûn. Ji xwe pêwist nakê were behskirin ku ne tenê ev yek, her wiha bajarê Heskîfê wê di dahatûyê de di bin bendavek dewletê de bimîne.

Dîsa dema cara yekemîn ҫûbûm jibermayiyên Împeratoriya Roma û Farisan a li gundê Darê ya di navbera Nisêbîn û Mêrdînê de hestek weke dema yekem car ҫûbûm bajarê antîk ê Romayê bi min re peyda bûbû. Ez matmayî mabûm ku formatek biҫûk a bi heybet a bajarê Romayê yê antîk li Kurdistanê ye û heta wê demê haya min jê ҫênebûbû.

Ne tenê haya min ji Darê nebû, her wiha mirov di katalogên tûrîzmê de jî pêrgî hebûna bajarekî wisa nayê. Ger danasîna wê were kirin wê salê bi sedhezaran turîst herin serdana wê.

Min vê carê delfet dît herim Qesra Îshak Paşa ya li Bazîdê û gorna Ehmedê Xanî jî. Banê qesrê bi mebesta restorasyonê wekî mînaka tirba Mem û Zîn a li Cizîrê ji forma dîrokî deranîne. Gorna Ehmedê Xanî jî heta ji wan hatiye ji kesayetî û armancên wî dûr xistine û kesek biyanî herê serdana wê, dê qet nizanibe ku Ehmedê Xanî kurd bû û bi kurdî jî nivîstiye.

Dîsa vê carê ez ҫûm medreseya Feqiyê Teyran a li ser rêya Basa. Banê Medreseyê û hêtên du aliyên wê herifîne û kesekî di ber re derbas be, wê qet nizanibe ku ew kolika şivanekî an medreseyek dîrokî ye.

Qesra Elo Dîno jî ku li ser heman rêyê li aliyê din ê ҫemê Dîcleyê ye bi heman aqûbetê re rû bi rû ye.

Keleha Mêrdînê û ya Findikê bi heman şêweyî di vî warî de du nimûyên berbiҫav ên ku leşker tê de ne û kesek nikare serdana wan bikin. Her wiha nimûneyek din jî derketina leşkeran a ji Birca Belek a mîrektiya 

Bedirxaniyan e, ku texrîbatên gelekî mezin li mîmariya wê yên dîrokî kirine.

Lîsteya me dikare were zêdekirin lê evqas nimûne bes in...

Li gor ku dewlet bi vî rengî nêzîkî cihên dîrokî yên li Kurdistanê dibe, gelo kurd bi xwe li dijî vê yekê dikarin ҫi bikin?

Bersiv hêsan e; Divê hem siyaseta kurd û hem jî birêveberên herêmî yên kurd bi plan û projeyên demdirêjî hem li van cihên dîrokî xwedî derkevin û hem jî hawarên xwe bigihînin sazîyên Yekîtiya Ewropayê û Unescoyê.