Zekî Ozmen
Jiyana me kurdên li Almanya ya rojana ji ya almanan zêde cuda ye. Çanda me ya sond xwarinê û ya sixêfkirinê jî ji ya wan zêde cihe ye. Di warê derewkirinê de ferqeke me ya mezin nîn e lê belê ji hêla keysê ve ew ji me pir bê însaftir in.
Ev nivîsa min ne encamên lêkolînên sosyolojîk û sosyolîzasyonî ne. Ev bi salan e ez li Almanya dijîm û digel kurdan gelek serpêhatiyên min bi almanan re jî çêdibin. Armanca min bi vê nivîsê ew e ku ez bi kurtî behsa çend cudahiyên di navbera me û ya alman de bikim.
Mirov gelek caran di sohbetên kurdan de pêrgî hevokên wisa tê:
“Doktorê min ê alman got ku bi Xwedê ezê dermanê herî baş bidim te…”
“Parêzerê min yê alman got ku ez soz didim te, ezê te mafdar derînim…“
“Qesabê min yê alman got ku bi şeref ezê goştê bê bez bidim te…”
Di rastiyê de alman qet sond naxwin û çanda sondxwarinê li ba wan nîn e. Gotina wan sonda wan e. Kurd bi vî awayî bi minasebeta destnîşankirina qedirgirtina xwe tişteke di çanda almanan de neyî wekî hebe nîşan didin. Di nava zarokan de û di nava ciwanan de sondeke standart heye ku kêm tê bikaranîn lê belê piştî temen û asteke diyar ev sond jî qet nayê xwarin.
Di nava zimanê civakê de sozdayîn heye lê belê ev soz tenê di nava kesên bi hev re samîmî tê dayîn, yanî ne doktor û ne jî kesek din ji kesî re pêdeviya sozdayinê nabîne, ji ber gotinên her kesî mîna sozdayîn tê qebûlkirin.
Alman zêde kêm sixêfan dikin lê belê mirov nikare sixêfkirina wan bi ya me re miqayese bike. Dema car caran zarokên kurdan û biyaniyan bi almanî sixêfan dikin, an zarokên alman matmayî dimînin an jî kenê wan tê. Bi taybetî sixêfkirina bi dê û baviyê ji wan re ecêb tê û kenê zarokên almanan bi vê yekê tê. Di nava almanan de du sixêfkirin hene ku hem bi erênî têne bikaranîn û hem jî bi neyînî. Mirov dikare hem di dema şer de û hem jî di dema henekan de pêrgî van her du gotinan were. Bes mirov zêde kêm dibe şahidê bikaranîna van her du sixêfên standart. Jixwe ev her du sixêf jî ji hêla kesên sewiya wan bilind ve nayê bikaranîn.
Alman jî mîna me derewan dikin û di vî warî de cudahiyeke me ji ya wan nîn e. Taybetiya wan a derewan ew e ku ew baş dizanin derewên xwe binixwimînin. Ji ber danûstendina kurdan bi civaka alman re kêm e, mirov gelek caran dibihîze ku alman derewan nakin lê belê derewên alman ji yên kurdan nekêmtir in. Dema alman bizanibin ku berjewendiya wan heye û derewa wan dê were nixwimandin, ew qet efû nakin.
Di meseleya keysê de ew ji me gelekî zîrektir in. Dema ew keysê bigirin, ew qet bernadin. Ji hêla din ve her çiqas peyva ´wijdan’ di ferhenga almanî de hebe jî, mirov kêm pêrgî almanên bi wijdan tê. Dema ew bibêjin “na”, dinya jî xera bibe, ew li ser ya xwe dimînin. Taybetiyeke din a almanan ew e ku ew zû bi zû li ser hevalên xwe nadin û ger meseleyeke rast jî hebe, ew xweş dizanin hevalên xwe biparêzin. Jixwe nifir di çanda alman de nîn in û bawer dikim ku kurd di vî warî de cih ji kesî re nahêlin.
Vêce hûn biryara xwe bidin ka kî şampiyonê derewan, sondxwarin, sozdayîn, sixêfan, keysê, wijdanê û nifiran e.
Alman dibêjên `Welatên cure, edet û çandên cure`. Hê ne diyar e ka gelo emê wan mîna xwe lêbikin an emê bibin mîna wan.
2006
***
No comments:
Post a Comment