Di konferansên navneteweyî de rewşa kurdî

Parlamentoya Yekîtiya Ewropayê di hefteyên derbasbûyî de du caran malovaniya kurdan kir. Her du caran jî amadekarên konferansan nekarîn wergêrên ku bi bikaribin bi sîmûltana wergera kurdî ji bo zimanên din bikin, peyda bikin. Bi vê yekê jî diyar bû ku digel pêşveçûnên heyî jî, kurdî hê jî zimanekî li ber xwe dide û di warê bikaranînê de negihîştiye asta zimên din.

Di navbera 4-5ê berfanbara par de li Parlamentoya Ewropayê konferansa bi sernavê “Tirkiye, Kurd û pêvajoya aştiyê ya Îmralî: Fersendeke dîrokî” hat lidarxistin. Ligel rewşenbîr û siyasetmedarên kurd, kesayetiyên biyanî yên ji gelek welatên cîhanê jî di nava vê konferansê de cihê xwe girtin. Bi zêdeyî deh zimanan wergera sîmûltane ya gotarên beşdaran dihat kirin. Lê belê digel ku hem babet kurd derbarê kurdan de bû û hem jî û piraniya beşdaran kurd bûn, wergera bi kurdî nehat kirin Ji ber vê egerê kesayetên mîna Leyla Zana gotarên xwe bi zimanê tirkî pêşkêş kirin.

Dîsa 21’ê meha derbasbûyî de jî Serokê Herêma Kurdistanê Mesûd Barzanî li Parlamentoya Ewropayê beşdarî konferansekî bû û civîneke çapemeniyê lidar xist. Ji ber wergêrên ku bikaribin gotara Barzanî ji kurdî bi awayekî sîmûltane wergerînin zimanê îngilîzî, frensî, almanî û îtalî nebûn, wî gotara xwe bi awayekî mecbûrî bi zimanê erebî pêşkêş kir...

Rast e, ev kêşe bi serê xwe dibe sedem ku di konferansên navnetewî de mirov wekî kurd li ber xwe bikeve û dilê mirov bi bêxwedîbûna zimanê mirov bişewite. Lê belê rastiyeke din jî heye; Nivîsandin û axaftina bi kurdî ji minet û gazindan derketiye. Roj bi roj eleqe ji bo kurdî zêdetir dibe. Li ser medyaya civakî mirov rojana pêrgî wê yekê tê ku kesên tu qet ne li bendê bî, êdî bi zimanê kurdî peyamên xwe dinivîsin. Niha gelek kes bi taybetî di warê medya û perwerdehiyê de debara xwe bi zimanê kurdî dikin...

Di vî warî de divê em ne xeyalperest bin; Heta zimanê kurdî ber bi sazîbûnê ve neçe, ku ev yek jî girêdayî têkoşîna qada siyasî ya kurdan e, kurdî wê di warê bikaranînê de negihe asta zimanên din..

Di dawiyê de dixwazim vê yekê jî bêjim; Ger îro li Parlamentoya Ewropayê peydanebûna wergêrên kurdî yên sîmûltane dibin babet, ev yek bi serê xwe jî nîşana wê yekê ye ku zimanê kurdî kefenê mirinê çirandiye...

Jan a Ganî Nar

Dengê hunermend Ganî Nar dengekî wisa ye ku herdem di guhê mirov de dike zingînî. Ez ji zarokatiya xwe ve ji vî dengî hez dikim. Taybetiya Ganî Nar ne tenê ew dengê wî yê bi hêz e, her wiha gotinên wî yên stranan jî ne gotinên ji rêzê ne. Deng û gotinên wî bi bandor in.

Ev derdora 35 salan e ku ew bi hunerê re mijûl e...
Ganî Nar niha nexweş e û ev cara duyemîn e ku nexweşiya penceşêrê miseletê wî dibe. Berî niha vê nexweşiya bêbav bela xwe li roviyên wî da bû. Ganî Nar li ber xwe da û ev nexweşî têk biribû. Berî demekî jî dîsa heman nexweşiyê xwe li kezeba wî da. Li ser vê yekê parҫeyekî kezeba wî hat jêkirin. Ҫav li rê bû ku piştî emeliyatê hem ew were ser xwe û hem jî tedawiya wî ya kemoyê dest pê bike. Lê ji ber ҫewtiyeke doktoran ava di zirav de xwe berda derdora kezeba wî. Ev demeke ku ew ji ber vê ava belav dibe bêzar e. Nikare xwarinê bixwe. Avê vedixwe lê di cîh de diavêje...

Ev ҫend mehek e tedawiya wî li nexweşxana St. Joseph-Hospital ya bajarê Troisdorfa Almanyayê didome. Herî dawî berî ҫend rojan doktoran ew rêkirin malê. Lê hê rojek derbasnebû, ji ber gazindên dubare rûdan, ew rakirin heman nexweşxanê...

Ji berî heşt salan min di nivîsa xwe ya bi sernavê “Ma tu kesê Ganî Nar baş bike nîn e?...” wiha gotibû: “Dema ez li strana wî ya bi navê ‘Bi min nekene’ guhdarî dikim, dîmenek wisa tê ber ҫavên min: Ganî Nar bi cilên xwe yên rojane li ser dikê ye. Zêdeyî sed muzîkjen li pişt wî muzîkê lêdixin. Dema ew ‘Bi min nekene’ distrîne, di dawiya stranê de bi dengê xwe yê tûj qîrê dide. Hê wî dawî li strana xwe neanî, bi hezaran kesên bi hestên kûr lê guhdarî dikin, radibin li ser lingan û bi deqîqeyan li ser lingan jê re didin ber ҫepkan. Di vê navberê de di nava tezawiratan de Ganî Nar jî carcaran bi dengekî melûl û tije hest dibêje ‘spas, spas...’ û di bin ҫavikên wî de hêdî hêdî dilopên hêstiran ji ҫavên wî têne xwarê...”
Dema min ev hevokên li jor nivîstibûn albuma “Bi min nekene” ya Ganî Nar nû derketibû. Min ew nivîs ser xwepaşdekişandina ji hunerê ya Ganî Nar nivîsibû...

Ji wê rojê heta îro wî nekarî klîpa vê strana xwe bide ҫêkirin. Jê re xeyal bû ku vê stranê bike klîp, lê derfet nedîtin...

Berî ҫend rojan li ser textê nexweşxaneyê Ganî Nar bihîst ku albuma wî ya nû ya bi navê “Jan” derketiye û vê nûҫeyê ew gelekî kêfxweş kir...

“Jan” a wî jê re bûye moral, lê jana nava wî bûye sedem ku ew gelek kîloyan bide û hêjî li dijî vê janê di nava tekoşînê de ye. Ne tenê doktor, her wiha em jî dikarin li dijî vê jana wî tiştinan bikin; Wî bi tenê nehêlin...

Hemû alî li Cenev 2 tenê di xalekî de hemfikir in: KURD

Konferansa Cenev 2 di roja yekemîn de bala cîhanê hemûyî bir ser xwe. Konferansa ku tê de opozisyon, nûnerên hikûmeta Sûrî û herwiha wezîrên karên derve yên zêdeyî 30 welatan beşdar bûn, roja 22.01.2014an li avahiya dîroka ya bi navê ´Qesra Montreux` ku li bajarê Montreuxê

yê Swîs re ye birêve ҫû. Ji seranserî cîhanê zêdeyî 600 rojnamevanan konferans şopandin. 

Dikonferansa ku tedbîrên ewlekariyê bi rêya hewayî, bejayî û li ser avê di asta herî bilin de bûn, alîgirên Beşar Esed û rejîma Sûriyê jî danê sibihê xwepêşandanek li ber cihê konferansê lidarxistin.

Roja înê jî konfernasê li bajarê Cenevê di avahiya Neteweyên Yekbûyî bi navbeynkariya nûnerê taybet yê Neteweyên Yekbûyî (NY) yê Sûriyê, Exzer Îbrahîmî domand. Wê rojê jî dijberên rejîmê

li ber avahiya NY xwepêşandanek lidarxistin. Bi wî awayî hevdîtinên di navbera Hevpeymaniya Niştimanî ya opozisyona Sûriyê (Îtilaf) û nûnerên hikûmeta Sûrî dom kirin. Kurd wekî lijneyeke serbixwe ji bo Cenev 2 nehatin vexwandin. Projeya ku Kurd bi navê Desteya Bilind ya Kurdî beşdarî konferansê bibin bi ser neket. Bi vî awayî jî Partiya Yekîtiya Demokratîk (PYD) ku li Rojavayê Kurdistanê hêza herî mezin e û niha de-facto desthilat e, derveyî konferansê ma. Encûmena Niştimanî ya Kurdî li Sûrî (ENKS) ku zêdeyî deh partiyan endam in, di nava Îtilafê de tê temsîlkirin. 

Di nava lijneya hevdîtinên bi nûnerên hikûmeta Beşar Esad de ji ENKSê Ebdilhemîd Hec Derwêş wekî endamê eslî û Îbrahîm Biro wekî endamê yedek cih girtin. Bi gotineke din; Temsîla Kurdan ne rasterast bi hêviya Kurdan ve lê belê bi hêviya opozisyona Sûrî ve hat hiştin. Pirsa ka opozisyona li Cenevê bi xwe jî çiqasî dikare temsîla dijberên Esed bike zêde girîng e, ji ber Îtilafa beşdar bi xwe jî ne bi temamî li wir amade ye. Pêkhateya herî giring ya opozisyonê ku Encûmena Niştimanî ya Sûrî ye, li dijî beşdariya konferansê helwest danî û beşdar nebû. Herwiha Desteya Hemahengiyê ku bi taybetî çepgir di nav de ne û PYD jî endamê wê ye, digel ku hatibû vexwandin jî, konferans protesto kir û beşdar nebû. Bêguman di biryarên navnetewî de temsîl bi xwe saloxdan û nêzîkbûneke relatîv e lê belê pirsiyar ew e ka wê Îtilaf a ku di konferansê de bûye muhatabê rejîma Beşar Esed ji bo Kurdan çi bixwaze û amade ye di encamê de çi bide...

Dema ENKS bû endama Îtilafê, protokolek di navbera herdu aliyan de hat imzekirin. Di çarçoveya vê protokolê de soz tê dayin ku mafên Kurdan yên makezagonî di Sûriyeya dahatûyê de misoger bibe. Lê belê di vî warî de nediyar e ka divê çiqasî pêbawerî bi endamên Îtilafê hebe. Kurdên di nava ENKSê de bi Îtilafê re li Cenevê ne jî li ser vê babetê bi nakok in. Hevpeyvînên du beşdarên konferansê yên di hejmara Rûdawê ya 234ê de bi zelalî bersiva vê pirsê didin; Sekretêrê Partiya Pêşverû Ebdilhemîd Hec Derwêş dibêje ku gellek kesên di nava Îtilafê de ne miwafiqê vê protokola di navbera wan û ENKSê de ne. Lê belê sekretêrê El-Partî Ebdilhekîm Beşar dibêje ku hevpeymanên wan êdî gellek rehet li nêrînên kurdan dinêrin.

Nebeşdariya PYDê

Li Rojavayê Kurdistanê PYDê binesaziya birêveberî û leşkerî ava kiriye. Bi îlankirina kantonan re ew êdî De-facto digel hevpeymanên xwe yên din pirraniya herêmên kurdî yên li Rojava birêve dibe. Rêveberên partiyên di nava ENKSê de li derveyî Rojava xebatên xwe yên siyasî dimeşînin û ji dûr dixwazin desthilatdariya girseya ku ji wan qut in bikin. Di vê çarçoweyê de ne pêkan e ku ENKS bikaribe beyî erêkirina PYDê di pratîkê de biryarên ji konferansê derbarê Kurdan de derkevin bi cih bike. Desthilatdarî bi hêz û hebûna girseyan tê misogerkirin.

Digel ku sekretêrê El-Partî Ebdulhekîm Beşar di cihekî hevpeyvîna xwe ya navderbasbûyî de dibêje ku ger rejîm peymana Cenev 1ê nepejirîne, ewê tekoşîna xwe ya siyasî û leşkerî berdewam bikin, lê belê li ser axê hêzeke leşkerî ya berbiçav ya girêdayî ENKSê nîne. Tê zanîn ku di destpêka şerê Sûrî de derdora 700 ciwanên Kurd yên ji leşkeriya rejîma Esed reviyayî li Başûrê Kurdistanê hatin perwerdekirin lê belê piştî PYDê destûra wan ya derbasbûna wî alî neda, ev hêz piştre ji hev belav bû. 

Ger em dîsa bizîvirin ser nebeşdariya PYDê ya Cenev 2, divê di sêrî de em hevdîtinên herî dawî yên aliyan yên li Hewlêrê bînin bîra xwe; Meha derbasbûyî bi navbeynkariya parlamentera Amedê Leyla Zana û şaredarê Amedê Osman Baydemîr nûnerên EGRKê û ENKSê li Hewlêrê li ev civiyabûn. Li wir biryar hatibû dayin ku kîjan alî beşdarî Cenev 2 bibe, ewê temsîliyeta Kurdan bike. Niha ENKS li civînê ye lê nûnerên PYDê didin diyarkirin ku kesên li wir temsîla Kurdan nakin. Hem PYD û hem jî ENKSê heta niha ev yek ron nekirina ka piştî civîna Hewlêrê çi qewimî ku aliyek biryara ku hatibû dayin napejirîne. Herwiha em dizanin ku PYD endamê Desteya Hemahengiyê ye û hevserokê PYDê Salih Muslim cîgerê serokê vê desteyê ye. Desteya Hemahengiyê jî ji bo Cenev 2yê hatibû vexwandin. Lê belê Hemahengiyê vexwandin paşve rêkir û beşdar nebû. Ku Hemahengî beşdarî konferansê bibûya, wê demê wê PYD jî bi ihtimaleke mezin beşdarî konferansê bûba. 

Bi vê yekê wê destê Kurdan li konferansê xurt bûba û bi awayekî otomatîk hem PYD û hem jî ENKS wê li wir amade ba. Lê nepejirandina Desteya Hemahengiyê ya çûyîna Cenev 2 bi vî awayî pêşiya beşdariya PYDê ya Cenev 2 yê jî girt. Ev xaleke ku divê PYD ron bike ka bi çi niyetê Desteya Hemahengiyê vexwandina konferansê paşde rêkir. Ji ber beşdariya PYDê ya konferansê dikarî ji bo Rojavayê Kurdistanê bibe misogeriya bidestxistina statûyeke ji bo Kurdan.

Bandora ragihandina herêmên kanton

PYDê digel hinek aliyên din yên siyasî bi awayekî stratejîk rojekî pêşiya destpêkirina konferansa Cenev 2 damezirandina kantona Cizîrê ragihand. Bêguman dema ragihandina wê ne bi tesadûfî bû û di rastiyê de çav li rê bû ku kantona Cizîrê roja 22yê Kanûnê, ango roja damezirandina komara Mahabad ya Kurdistanê were ragihandin. Lê bi armanca peyamrêkirina ji bo konferansa Cenev 2, ev yek rojekî pêşiya vê roja dîrokî û pê re jî rojekî pêşiya destpêka Cenev 2 pêk hat. PYD û hêzên din yên beşdarî Cenev 2 nebûne, bi vî awayî peyam dan ku di rastiyê de li ser axê ew hene û biryarên beyî wan ew ê nepejirînin. 

Ragihandina kantonan wê di dahatûyê de diyar bibe ka dewletên navnetewî dê çi bertekê bidin. Lê belê nûnerên ENKSê yên li Cenevê ku dîtinên wan yên vê derbarê de di herdu hevpeyvînên navderbasbûyî de jî hene, matmayîna xwe ya ji ragihandina kantonan veneşartin. Sekretêrê El-Partî Ebdulhekîm Beşar di navbera du rojan de vê derbarê de du tiştên ji hev guhertî gotin. Wî di hevpeyvîna xwe ya bi heman hejmara Rûdawê de derbarê îlankirina Kantonan de got: “Xweseriya demokratîk tiştekî gellekî biçûk e. Em ji bo Kurdistana Rojava federaliyê dixwazin.” Lê piştre Beşar ji El-Cezîrê re axivî û got: ”PYD Xweseriya Demokratîk dixwaze. Xweserî rasterast banga şer e”. Ev gotinên sekretêrê El-Partî hem ji hev nakok in û hem jî bandora ragihandina kantonan didin nîşandan.

Encam

Herçiqas zêde hêvî ji ber kêmtemsîliyetê bi hevdîtina opozisyonê û hikûmeta Sûrî ve nehatibin girêdan jî, lê alî yekem car e ku li rûyê hev dinêrin. Ev yek bi serê xwe destpêka xetvekirina ji bo rêyeke dirêj ya diyalogê ye. Lê belê rastî ew e ku heta hemû alî nebin muhatabê gotûbêjan, wê bi aweyekî şer bidome. Ji hêla din ve Amerîka êdî neçar e aliyên din jî bike şirîkê hevdîtinan, ji ber hêzên tundrew êdî dikarin bi ezmûnên li Sûrî peyda dikin bibin bela serê welatên rojavayî jî. Ji ber vê çendê ihtimala ku aliyên ser masê berfirehtir bibe roj bi roj zêdetir dibe. Ji hêla din ve nelihevkirina Kurdan ya pêşiya Cenev 2 û pê re girêdayî jî nebeşdariya PYDê ya vê konferansa navnetewî, dibe ku bibe sedema wendakirina şanseke din ya kurdan ya dîrokî li ya ser maseya dîplomasiyê. 

Nebeşdariya Kurdan ya konferansê wekî lijneyeke serbixwe, nîşan dide ku hêzên navnetewî ti stratejî ji bo çarenûsa Kurdan li Rojavayê Kurdistanê nedanîna pêşiya xwe. Herwiha divê were gotin ku digel nakokî û pirsgirêkên di navbera aliyan de, hem Kurdên beşdar, hem opozisyon û hem jî rejîm tenê di warekî de hemfikir in; Destpêkê çareseriya kêşeya giştî ya Sûriyê û dûre behskirina mafên Kurdan.

26.01.2014