Rewşa nûçeyên televîzyonên kurdî

Zekî Ozmen

Formata weşandina nûçeyên hemû televîzyonên kurdî zêde nêzîkî hev e û mirov nikara wan qet bi nûçegihaniya televîzyonên ewropiyan re miqayese bike.

Heya niha pirsgirêka bingehîn a her sê televîzyonên mezin gihîştina dîmenên rojane yên nûçeyên wan bûn lê belê ev pirsgirêk ji holê rabûye. Bi taybetî Roj TV di warê weşandina dîmenên rojane de yên ji bo dîmenên ji welêt zehmetî dikişandin û ji wê yekê yan dîmenên kevin bikar dianîn yan jî dîmenên televîzyonên din moxil dikir û bi wî awayî bi kalîteyeke xerab diweşand.

Bi riya DÎHA’yê ev pirsgirêk ji holê rabû. Di van demên dawî de Roj TV li ser dîmenên kevin ´arşîv’ dinivîsê û ev jî tê wê wateyê ku pirsgirêkên berê bi giranî ji holê rabûne. Pirsgirêk êdî ne bidestxistina dîmenan e lê belê bikaranîna wan e.

Nûçegihanên Kurdistan TV û Kurdsatê êdî ji hemû deverên Başûr dîmenan digihînin televîzyonên xwe û pirsgirêka berê ya ku her tv’yekî tenê dikarîn dîmenên herêmên diyar ragihînin nemaye.

Bi dîtina min pirsgirêka bidestxistina dîmenan êdî nemaye lê belê pirsgirêka bikaranîna dîmenan heye. Her sê tv’yên mezin jî dîmenan baş bikar naynin û nikarin dîmenan bidin axaftin. Ji wê yekê mirov ji hêla formatê ve cudahiyeke mezin di navbera bikaranîna berê ya arşîvan û ya niha ya dîmenên rojane de nabîne.

Ewropî di nûçeyên xwe yên tv’yan de giraniyê didin dîmenan û dîmenan didin axaftin. Ew ji hêla din ve mîsyoneke din didin li ser milê pêşkêşvanan. Pêşkêşvan ne tenê girêdayî nivîsa li ser monîtora li hemberî wî derbas dibe ye, ew her wiha bi şiroveyên zêde kurt jî li ser nûçeyên tê pêşkêşkirin dike. Ew şiroveya xwe ji nişke ve dikin û ew şirove carinan peyvek e û carinan jî hevokek e. Ew şiroveya kurt ya ji peyvekî yan hevokekî pêk tê, dibe sedem ku zindîbûnek bikeve di birêveçûna bernameyê de û her wiha elektrîkek di navbera pêşkêşvan û temaşevanan de diafire. Pêşkêşvanên me ji bilî nivîsa li ser monîtorê re bixwînin tişteke din lê zêde nakin û ev dibe sedem ku bulten bi giştî sar derbas be.

Roj TV par di dema destpêka weşana xwe ya nû de guhartinek berbiçav kir û pêşkêşvanan şiroveyên xwe yên kurt ên di navbera peyvekî û hevokî de li ser nûçeyan zêde dikir û ev yek dibû sedema zindîbûnek mezin. Piştî demake kurt pêşkêşvanên heman tv’yê dawî li vê yekê anîn û rewşa standart dîsa vegeriya.
Nûçeyên Kurdistan TV û Kurdsatê zêde dirêj in û bi taybetî nûçeyên cîhanê yên bala kurdan bikişîne û nekişîne tên weşandin. Ji hêla din ve gelek caran bi deqîqeyan dîmenên mîna yên qezayên trafîkê û şewatê diweşînin û ev yek dibe sedema bêhntengiyê.

Televîzyonên ji welêt weşanên dikin beyî ku zarokan bifikirin dîmenan bê moxil diweşînin. Laşên bi xwîn, termên şewitî û bûyerên ku dikarin bandoreke neyînî li zarokan bikin beyî ku
were reşkirin têne weşandin.

Mirov navên pêşkêşvanên nûçeyên Roj TV ji bernameyên din hîn dibe û di destpêka nûçeyan de qet navê pêşkêşvanan nayê nivîsandin. Pêşkêşvan her dem parçe û nasnameya nûçeyên ku têne pêşkêşkirin e û divê navê pêşkêşvanan were nivîsandin.

Her sê televîzyon jî bi taybetî bi riya telefonan xwe digihînin cihên bûyeran û her dem jî pirsên pêşkêşvanan zêde dirêj in. Gerek nûçe ne platforma pirs û bersivên dirêj bin û hem pirs jî û hem bersiv jî wisa kurt bin ku babet neyê belavkirin.

Bi taybetî dengên ji bo dublaja pakêtên nûçeyên bi soranî yên Kurdistan TV, Zagros û Kurdsatê têne bikaranîn zêde xerab in û dublajva hevokên xwe zêde hişk û bi dengekî bilind dixwînin.

Di hemû bultenan de pirsgirêka bilêvkirina navên biyanî heye. Gelek caran navên biyanî çewt têne xwendin û divê pêşkêşvanên bultenên televîzyonên kurdî jî mîna ewropiyan pêşiya weşanê xwe fêr bikin ew navên biyanî çawa têne xwendin.

Divê hemû televîzyon di babetekî de li hev bikin, ew jî peyva navê bultenê ye. Roj TV bultena xwe bi navê “Nûçe”, Kurdistan TV bi navê “Dengûbas” û Kurdsat jî bi navê “Hewalekan” pêşkêş dikin. Pêwîst e hemû televîzyon li ser navekî li hev bikin, hez bikî bila ew nav “Newsekan” jî be.

2007
***