Afrîka diaxive!

Zekî Ozmen

Ji ber hevdîtina salane ya serokên welatên dewlemend (G8) ya li Almanya, çapemeniya Almanyayê bû dengê Afrîka.

Medyayê ji hemû hêlî ve Afrîka nirxand û hem sempatiya xwe ji bo wê diyar kir û hem jî bang li G8’an kir ku erkên xwe yên ji bo Afrîkayê bi cih bînin.

Ev bi rojan e ku hevdîtina serokên G8’an di rojevê de ye. Ji bilî rojeva zîrweyê ya li ser klîma û pisrgirêka projeya sîstema parastina fuzeyan ya Amerîka û gefên Putîn yên li dijî vê projeyê, mesrefa giran a ji bo parastina cihê zîrweyê li Heiligendamm û şerê di navbera otonomên li dijî Globalîzmê û polîsan de ku bi sedan kes ji her du aliyan birîndar bûn, babeta Afrîka ya herî sempetîk bû.

Wekî piraniya medyayê ku cihekî girîng da Afrîkayê, rojnameya Frankfurter Rundschau jî giraniya hejmara xwe ya 1’ê vê mehê ji bo pirsgirêk û daxwazên ji bo Afrîkayê yên ji bo G8´ê veqetand.

Sernivîsa rûpelê yekê “Afrîka diaxive” bû û ji rûpelên siyasî bigire, heya yên spor, aborî û çandê jî ji bo wê babetê cihekî mezin hate veqetandin.

Sedema ku Afrîka her dem yek ji rojevên bingehîn yên G8’an ew e ku % 80 aboriya cîhanê di destê welatên endamên G8’an de ye û her wiha % 50 yê kirêtkirina hawirdor û guhartina ne baş y klîmayê ew welat in. Ji xwe yên Afrîka talan kirin, bi salan ew kontînent mîna kolonî ji xwe re bi kar anîn û medeniyetên wan hilweşandin dîsa ew bûn. Ji wê yekê ne daxwaze xêrê lê belê daxwaze pêkanîna erkên wan ên dîrokî ji wan tê kirin.

Di Frankfuter Rundschau de nivîskarê afrîkî yê bi nav û deng Nuruddin Farah bang li afrîkiyan kir ku ew bi xwe li xwe xwedî derkevin û her wiha bang li welatên dewlemend kir ku alîkariyê dîrekt nedin hikumetên welatên afrîkî, ji bo ew alîkarî li ser hesabên wan dimînin.

Romanivîsê bi nav û deng Henning Mankel ji G8’an dixwaze ku li sozên xwe xwedî derkevin.

Serokomarê Almanya Horst Kohler tîne zimên ku divê êdî ew dev ji dirûtiyê berdin, ji ber sextekarî û tevgerên ne demokratîk yên li Afrîka ji hêla hêzên derve ve tên piştgirî kirin.
Aborîzan û şêwirmendê YN Jeffrey Sachs balê dikişîne li ser cureyên alîkariyê û dibêje ku dikare ji ber sedemên sixtekariyê li şûna pereyan muhesabecî werin rêkirin.

Bonoyê endamê koma muzîkê ya efsanewî U2 balê dikişîne wê yekê ku ew dixwazê ji nifşa ku dikare xizaniyê û nexweşiya malarîa ji holê rabikin be.

Stranbêjê dilan yê alman Herbert Grönemeyer destnîşan dike ku siyasetmedar ne mîrên me ne lê belê ew berdevkên me ne û ji wê yekê divê ew demekî beriya demekî sozên xwe pêkbînin.

Oldarê navdar yê xwedî Xelata Nobelê Desmond Tutu ku gelek caran piştgiriya xwe ji bo kurdan jî nîşan daye, diyar dike ku deynên welatên feqîr şêweyê nû yê koletiya hemdem in. Ew ji G8’an dixwaze ku ew deynên welatên feqîr xîzik bikin lê belê bi şertê demokratîkbûna wan welatan û her wiha divê ew pere ji bo perwerde û tendirustiyê werin bikaranîn. Û Tutu di dawiyê de wisa diaxive: “Yên ku her du şerên cîhanê destpêkirin ewropî bûn, wan qirkirina cihûyan pêk anî, dîktatorên li Spanya, Portekîz, Yewnanistan û hikûmetên ne stabîl yên Îtalyayê jî yên wan bûn. Komunîstî, Faşîzim û Nasîzim jî ewropiyan afirandin. Heta ji berya demeke kurt hewla jiholêrakirina etnîkan jî hate dayîn. Welatên rojavayî encax piştî demeke dirêj karîn demokrasiyek tekûz pêşve bibin.”

Nivîskar Mîr Asfa- Wossen Asserata dîtina ewropiyan ya ku dibêje afrîkî ne medenî ne wisa dibersivîne: “Ev nezanîna gelek ewropiyan diyar dike. Ethopiya di sedsala 3’yan de hêzeke cîhanî bû. Di nav malmezinan de bi yewnanî dihate axaftin. Ew tenê nimûneyeke. Yên ku medenetiya me dixwestin têk bibin koloniyalîst bi xwe bûn.”

…Û bi dehan dîtin, nirxandin, portre û çîrokên din yên kontînenta reş.

Belê, Afrîkaya reş diaxive! Afrîkaye ku xizanî, aîds, birçîbûn, ceribaninên dermanan li ser zarokên wê, penebarî, teqîna mayînan, leşkerên zarok, birakûjî, dîktatorî, darbeyên leşkerî, mîr û axayên despot, koletî, sextekarî, nexweşiyên cure, paşdemayîn, kuştin, şepirzetî, talan, ji nêza mirin û belengazî bûne şirîkên navê wê.

07. 06. 2007
***