Di konferansên navneteweyî de rewşa kurdî

Parlamentoya Yekîtiya Ewropayê di hefteyên derbasbûyî de du caran malovaniya kurdan kir. Her du caran jî amadekarên konferansan nekarîn wergêrên ku bi bikaribin bi sîmûltana wergera kurdî ji bo zimanên din bikin, peyda bikin. Bi vê yekê jî diyar bû ku digel pêşveçûnên heyî jî, kurdî hê jî zimanekî li ber xwe dide û di warê bikaranînê de negihîştiye asta zimên din.

Di navbera 4-5ê berfanbara par de li Parlamentoya Ewropayê konferansa bi sernavê “Tirkiye, Kurd û pêvajoya aştiyê ya Îmralî: Fersendeke dîrokî” hat lidarxistin. Ligel rewşenbîr û siyasetmedarên kurd, kesayetiyên biyanî yên ji gelek welatên cîhanê jî di nava vê konferansê de cihê xwe girtin. Bi zêdeyî deh zimanan wergera sîmûltane ya gotarên beşdaran dihat kirin. Lê belê digel ku hem babet kurd derbarê kurdan de bû û hem jî û piraniya beşdaran kurd bûn, wergera bi kurdî nehat kirin Ji ber vê egerê kesayetên mîna Leyla Zana gotarên xwe bi zimanê tirkî pêşkêş kirin.

Dîsa 21’ê meha derbasbûyî de jî Serokê Herêma Kurdistanê Mesûd Barzanî li Parlamentoya Ewropayê beşdarî konferansekî bû û civîneke çapemeniyê lidar xist. Ji ber wergêrên ku bikaribin gotara Barzanî ji kurdî bi awayekî sîmûltane wergerînin zimanê îngilîzî, frensî, almanî û îtalî nebûn, wî gotara xwe bi awayekî mecbûrî bi zimanê erebî pêşkêş kir...

Rast e, ev kêşe bi serê xwe dibe sedem ku di konferansên navnetewî de mirov wekî kurd li ber xwe bikeve û dilê mirov bi bêxwedîbûna zimanê mirov bişewite. Lê belê rastiyeke din jî heye; Nivîsandin û axaftina bi kurdî ji minet û gazindan derketiye. Roj bi roj eleqe ji bo kurdî zêdetir dibe. Li ser medyaya civakî mirov rojana pêrgî wê yekê tê ku kesên tu qet ne li bendê bî, êdî bi zimanê kurdî peyamên xwe dinivîsin. Niha gelek kes bi taybetî di warê medya û perwerdehiyê de debara xwe bi zimanê kurdî dikin...

Di vî warî de divê em ne xeyalperest bin; Heta zimanê kurdî ber bi sazîbûnê ve neçe, ku ev yek jî girêdayî têkoşîna qada siyasî ya kurdan e, kurdî wê di warê bikaranînê de negihe asta zimanên din..

Di dawiyê de dixwazim vê yekê jî bêjim; Ger îro li Parlamentoya Ewropayê peydanebûna wergêrên kurdî yên sîmûltane dibin babet, ev yek bi serê xwe jî nîşana wê yekê ye ku zimanê kurdî kefenê mirinê çirandiye...

Jan a Ganî Nar

Dengê hunermend Ganî Nar dengekî wisa ye ku herdem di guhê mirov de dike zingînî. Ez ji zarokatiya xwe ve ji vî dengî hez dikim. Taybetiya Ganî Nar ne tenê ew dengê wî yê bi hêz e, her wiha gotinên wî yên stranan jî ne gotinên ji rêzê ne. Deng û gotinên wî bi bandor in.

Ev derdora 35 salan e ku ew bi hunerê re mijûl e...
Ganî Nar niha nexweş e û ev cara duyemîn e ku nexweşiya penceşêrê miseletê wî dibe. Berî niha vê nexweşiya bêbav bela xwe li roviyên wî da bû. Ganî Nar li ber xwe da û ev nexweşî têk biribû. Berî demekî jî dîsa heman nexweşiyê xwe li kezeba wî da. Li ser vê yekê parҫeyekî kezeba wî hat jêkirin. Ҫav li rê bû ku piştî emeliyatê hem ew were ser xwe û hem jî tedawiya wî ya kemoyê dest pê bike. Lê ji ber ҫewtiyeke doktoran ava di zirav de xwe berda derdora kezeba wî. Ev demeke ku ew ji ber vê ava belav dibe bêzar e. Nikare xwarinê bixwe. Avê vedixwe lê di cîh de diavêje...

Ev ҫend mehek e tedawiya wî li nexweşxana St. Joseph-Hospital ya bajarê Troisdorfa Almanyayê didome. Herî dawî berî ҫend rojan doktoran ew rêkirin malê. Lê hê rojek derbasnebû, ji ber gazindên dubare rûdan, ew rakirin heman nexweşxanê...

Ji berî heşt salan min di nivîsa xwe ya bi sernavê “Ma tu kesê Ganî Nar baş bike nîn e?...” wiha gotibû: “Dema ez li strana wî ya bi navê ‘Bi min nekene’ guhdarî dikim, dîmenek wisa tê ber ҫavên min: Ganî Nar bi cilên xwe yên rojane li ser dikê ye. Zêdeyî sed muzîkjen li pişt wî muzîkê lêdixin. Dema ew ‘Bi min nekene’ distrîne, di dawiya stranê de bi dengê xwe yê tûj qîrê dide. Hê wî dawî li strana xwe neanî, bi hezaran kesên bi hestên kûr lê guhdarî dikin, radibin li ser lingan û bi deqîqeyan li ser lingan jê re didin ber ҫepkan. Di vê navberê de di nava tezawiratan de Ganî Nar jî carcaran bi dengekî melûl û tije hest dibêje ‘spas, spas...’ û di bin ҫavikên wî de hêdî hêdî dilopên hêstiran ji ҫavên wî têne xwarê...”
Dema min ev hevokên li jor nivîstibûn albuma “Bi min nekene” ya Ganî Nar nû derketibû. Min ew nivîs ser xwepaşdekişandina ji hunerê ya Ganî Nar nivîsibû...

Ji wê rojê heta îro wî nekarî klîpa vê strana xwe bide ҫêkirin. Jê re xeyal bû ku vê stranê bike klîp, lê derfet nedîtin...

Berî ҫend rojan li ser textê nexweşxaneyê Ganî Nar bihîst ku albuma wî ya nû ya bi navê “Jan” derketiye û vê nûҫeyê ew gelekî kêfxweş kir...

“Jan” a wî jê re bûye moral, lê jana nava wî bûye sedem ku ew gelek kîloyan bide û hêjî li dijî vê janê di nava tekoşînê de ye. Ne tenê doktor, her wiha em jî dikarin li dijî vê jana wî tiştinan bikin; Wî bi tenê nehêlin...

Hemû alî li Cenev 2 tenê di xalekî de hemfikir in: KURD

Konferansa Cenev 2 di roja yekemîn de bala cîhanê hemûyî bir ser xwe. Konferansa ku tê de opozisyon, nûnerên hikûmeta Sûrî û herwiha wezîrên karên derve yên zêdeyî 30 welatan beşdar bûn, roja 22.01.2014an li avahiya dîroka ya bi navê ´Qesra Montreux` ku li bajarê Montreuxê

yê Swîs re ye birêve ҫû. Ji seranserî cîhanê zêdeyî 600 rojnamevanan konferans şopandin. 

Dikonferansa ku tedbîrên ewlekariyê bi rêya hewayî, bejayî û li ser avê di asta herî bilin de bûn, alîgirên Beşar Esed û rejîma Sûriyê jî danê sibihê xwepêşandanek li ber cihê konferansê lidarxistin.

Roja înê jî konfernasê li bajarê Cenevê di avahiya Neteweyên Yekbûyî bi navbeynkariya nûnerê taybet yê Neteweyên Yekbûyî (NY) yê Sûriyê, Exzer Îbrahîmî domand. Wê rojê jî dijberên rejîmê

li ber avahiya NY xwepêşandanek lidarxistin. Bi wî awayî hevdîtinên di navbera Hevpeymaniya Niştimanî ya opozisyona Sûriyê (Îtilaf) û nûnerên hikûmeta Sûrî dom kirin. Kurd wekî lijneyeke serbixwe ji bo Cenev 2 nehatin vexwandin. Projeya ku Kurd bi navê Desteya Bilind ya Kurdî beşdarî konferansê bibin bi ser neket. Bi vî awayî jî Partiya Yekîtiya Demokratîk (PYD) ku li Rojavayê Kurdistanê hêza herî mezin e û niha de-facto desthilat e, derveyî konferansê ma. Encûmena Niştimanî ya Kurdî li Sûrî (ENKS) ku zêdeyî deh partiyan endam in, di nava Îtilafê de tê temsîlkirin. 

Di nava lijneya hevdîtinên bi nûnerên hikûmeta Beşar Esad de ji ENKSê Ebdilhemîd Hec Derwêş wekî endamê eslî û Îbrahîm Biro wekî endamê yedek cih girtin. Bi gotineke din; Temsîla Kurdan ne rasterast bi hêviya Kurdan ve lê belê bi hêviya opozisyona Sûrî ve hat hiştin. Pirsa ka opozisyona li Cenevê bi xwe jî çiqasî dikare temsîla dijberên Esed bike zêde girîng e, ji ber Îtilafa beşdar bi xwe jî ne bi temamî li wir amade ye. Pêkhateya herî giring ya opozisyonê ku Encûmena Niştimanî ya Sûrî ye, li dijî beşdariya konferansê helwest danî û beşdar nebû. Herwiha Desteya Hemahengiyê ku bi taybetî çepgir di nav de ne û PYD jî endamê wê ye, digel ku hatibû vexwandin jî, konferans protesto kir û beşdar nebû. Bêguman di biryarên navnetewî de temsîl bi xwe saloxdan û nêzîkbûneke relatîv e lê belê pirsiyar ew e ka wê Îtilaf a ku di konferansê de bûye muhatabê rejîma Beşar Esed ji bo Kurdan çi bixwaze û amade ye di encamê de çi bide...

Dema ENKS bû endama Îtilafê, protokolek di navbera herdu aliyan de hat imzekirin. Di çarçoveya vê protokolê de soz tê dayin ku mafên Kurdan yên makezagonî di Sûriyeya dahatûyê de misoger bibe. Lê belê di vî warî de nediyar e ka divê çiqasî pêbawerî bi endamên Îtilafê hebe. Kurdên di nava ENKSê de bi Îtilafê re li Cenevê ne jî li ser vê babetê bi nakok in. Hevpeyvînên du beşdarên konferansê yên di hejmara Rûdawê ya 234ê de bi zelalî bersiva vê pirsê didin; Sekretêrê Partiya Pêşverû Ebdilhemîd Hec Derwêş dibêje ku gellek kesên di nava Îtilafê de ne miwafiqê vê protokola di navbera wan û ENKSê de ne. Lê belê sekretêrê El-Partî Ebdilhekîm Beşar dibêje ku hevpeymanên wan êdî gellek rehet li nêrînên kurdan dinêrin.

Nebeşdariya PYDê

Li Rojavayê Kurdistanê PYDê binesaziya birêveberî û leşkerî ava kiriye. Bi îlankirina kantonan re ew êdî De-facto digel hevpeymanên xwe yên din pirraniya herêmên kurdî yên li Rojava birêve dibe. Rêveberên partiyên di nava ENKSê de li derveyî Rojava xebatên xwe yên siyasî dimeşînin û ji dûr dixwazin desthilatdariya girseya ku ji wan qut in bikin. Di vê çarçoweyê de ne pêkan e ku ENKS bikaribe beyî erêkirina PYDê di pratîkê de biryarên ji konferansê derbarê Kurdan de derkevin bi cih bike. Desthilatdarî bi hêz û hebûna girseyan tê misogerkirin.

Digel ku sekretêrê El-Partî Ebdulhekîm Beşar di cihekî hevpeyvîna xwe ya navderbasbûyî de dibêje ku ger rejîm peymana Cenev 1ê nepejirîne, ewê tekoşîna xwe ya siyasî û leşkerî berdewam bikin, lê belê li ser axê hêzeke leşkerî ya berbiçav ya girêdayî ENKSê nîne. Tê zanîn ku di destpêka şerê Sûrî de derdora 700 ciwanên Kurd yên ji leşkeriya rejîma Esed reviyayî li Başûrê Kurdistanê hatin perwerdekirin lê belê piştî PYDê destûra wan ya derbasbûna wî alî neda, ev hêz piştre ji hev belav bû. 

Ger em dîsa bizîvirin ser nebeşdariya PYDê ya Cenev 2, divê di sêrî de em hevdîtinên herî dawî yên aliyan yên li Hewlêrê bînin bîra xwe; Meha derbasbûyî bi navbeynkariya parlamentera Amedê Leyla Zana û şaredarê Amedê Osman Baydemîr nûnerên EGRKê û ENKSê li Hewlêrê li ev civiyabûn. Li wir biryar hatibû dayin ku kîjan alî beşdarî Cenev 2 bibe, ewê temsîliyeta Kurdan bike. Niha ENKS li civînê ye lê nûnerên PYDê didin diyarkirin ku kesên li wir temsîla Kurdan nakin. Hem PYD û hem jî ENKSê heta niha ev yek ron nekirina ka piştî civîna Hewlêrê çi qewimî ku aliyek biryara ku hatibû dayin napejirîne. Herwiha em dizanin ku PYD endamê Desteya Hemahengiyê ye û hevserokê PYDê Salih Muslim cîgerê serokê vê desteyê ye. Desteya Hemahengiyê jî ji bo Cenev 2yê hatibû vexwandin. Lê belê Hemahengiyê vexwandin paşve rêkir û beşdar nebû. Ku Hemahengî beşdarî konferansê bibûya, wê demê wê PYD jî bi ihtimaleke mezin beşdarî konferansê bûba. 

Bi vê yekê wê destê Kurdan li konferansê xurt bûba û bi awayekî otomatîk hem PYD û hem jî ENKS wê li wir amade ba. Lê nepejirandina Desteya Hemahengiyê ya çûyîna Cenev 2 bi vî awayî pêşiya beşdariya PYDê ya Cenev 2 yê jî girt. Ev xaleke ku divê PYD ron bike ka bi çi niyetê Desteya Hemahengiyê vexwandina konferansê paşde rêkir. Ji ber beşdariya PYDê ya konferansê dikarî ji bo Rojavayê Kurdistanê bibe misogeriya bidestxistina statûyeke ji bo Kurdan.

Bandora ragihandina herêmên kanton

PYDê digel hinek aliyên din yên siyasî bi awayekî stratejîk rojekî pêşiya destpêkirina konferansa Cenev 2 damezirandina kantona Cizîrê ragihand. Bêguman dema ragihandina wê ne bi tesadûfî bû û di rastiyê de çav li rê bû ku kantona Cizîrê roja 22yê Kanûnê, ango roja damezirandina komara Mahabad ya Kurdistanê were ragihandin. Lê bi armanca peyamrêkirina ji bo konferansa Cenev 2, ev yek rojekî pêşiya vê roja dîrokî û pê re jî rojekî pêşiya destpêka Cenev 2 pêk hat. PYD û hêzên din yên beşdarî Cenev 2 nebûne, bi vî awayî peyam dan ku di rastiyê de li ser axê ew hene û biryarên beyî wan ew ê nepejirînin. 

Ragihandina kantonan wê di dahatûyê de diyar bibe ka dewletên navnetewî dê çi bertekê bidin. Lê belê nûnerên ENKSê yên li Cenevê ku dîtinên wan yên vê derbarê de di herdu hevpeyvînên navderbasbûyî de jî hene, matmayîna xwe ya ji ragihandina kantonan veneşartin. Sekretêrê El-Partî Ebdulhekîm Beşar di navbera du rojan de vê derbarê de du tiştên ji hev guhertî gotin. Wî di hevpeyvîna xwe ya bi heman hejmara Rûdawê de derbarê îlankirina Kantonan de got: “Xweseriya demokratîk tiştekî gellekî biçûk e. Em ji bo Kurdistana Rojava federaliyê dixwazin.” Lê piştre Beşar ji El-Cezîrê re axivî û got: ”PYD Xweseriya Demokratîk dixwaze. Xweserî rasterast banga şer e”. Ev gotinên sekretêrê El-Partî hem ji hev nakok in û hem jî bandora ragihandina kantonan didin nîşandan.

Encam

Herçiqas zêde hêvî ji ber kêmtemsîliyetê bi hevdîtina opozisyonê û hikûmeta Sûrî ve nehatibin girêdan jî, lê alî yekem car e ku li rûyê hev dinêrin. Ev yek bi serê xwe destpêka xetvekirina ji bo rêyeke dirêj ya diyalogê ye. Lê belê rastî ew e ku heta hemû alî nebin muhatabê gotûbêjan, wê bi aweyekî şer bidome. Ji hêla din ve Amerîka êdî neçar e aliyên din jî bike şirîkê hevdîtinan, ji ber hêzên tundrew êdî dikarin bi ezmûnên li Sûrî peyda dikin bibin bela serê welatên rojavayî jî. Ji ber vê çendê ihtimala ku aliyên ser masê berfirehtir bibe roj bi roj zêdetir dibe. Ji hêla din ve nelihevkirina Kurdan ya pêşiya Cenev 2 û pê re girêdayî jî nebeşdariya PYDê ya vê konferansa navnetewî, dibe ku bibe sedema wendakirina şanseke din ya kurdan ya dîrokî li ya ser maseya dîplomasiyê. 

Nebeşdariya Kurdan ya konferansê wekî lijneyeke serbixwe, nîşan dide ku hêzên navnetewî ti stratejî ji bo çarenûsa Kurdan li Rojavayê Kurdistanê nedanîna pêşiya xwe. Herwiha divê were gotin ku digel nakokî û pirsgirêkên di navbera aliyan de, hem Kurdên beşdar, hem opozisyon û hem jî rejîm tenê di warekî de hemfikir in; Destpêkê çareseriya kêşeya giştî ya Sûriyê û dûre behskirina mafên Kurdan.

26.01.2014

‘Dema şîva we bû tirşik vegerin’

Di dîwanên hunermend û nivîskarên kurd de mirov gelek caran dibihîze ku qedrê hunermend û rewşenbîrên li derveyî welêt dijîn li welêt bêhtir tê girtin.

Ne tenê yên li welêt dijîn...

Her wiha bi taybetî gelek hunermendên li derveyî welêt dijîn jî di wê baweriyê de ne ku dema hunermendek ji welêt tê Ewropayê bêhtir qedrê wî tê girtin.

Ka em navberê piçekî tengtir bikin;
Nivîskar an hunermendek ê li bajarekî dijî jî di wê baweriyê de ye ku derdora wî bêhtir qîmet dide yên ji derveyî wî bajarî...

Ji xwe festîvalên şaredariyên kurdan di vî warî de nimûneyek xweş e. Mirov gelek caran ji hunermend û nivîskarên herêma festîval lê tê lidarxistin dibihîse ku wekî şaredarî raxbetê nîşanî nivîskar û hunermendên ji derve dikin, nîşanî yên xwemalî nakin...

Ev şikayet ne tenê li nav nivîskar û hunermendan hene...

Em berê xwe bidin civakê û bi taybetî malbatan; Mirov gelek caran pêrgî şikayetên filankes bêhtir ji filankes hez dike tê. Ji xwe em behsa gotinên mêhla dê û bavan li ser filan keçê an filan kurê malê bêhtir heye nekin...

Gelo naveroka hevokên li jor hemû pêşdarazî ne?

Na!

Cihên kesên dûr di nava jiyanê de cihekî taybet e. Tiştên dûr meraqê bi xwe re diafirînin. Hesret dibe sedem ku ev meraq bêhtir bibe. Mirov bi hûrbînî li ser kesên dûr difikirin.

Ji xwe nivîskar Arthur Schnizler jî dema dijiya digot ku wateya jiyanê ne armancên mirov gihayiyê ye lê rêyên mirov li pey dikevê ne...

Lê dema mirov digihe armancê çi diqewime û ew qedirgitina ji hesretê pêk dihat çiqasî demdirêjî ye?

Mirovekî min dema kesek bi armanca betlaneyê ji Almanya biçûya Kurdistanê , herdem heman şîret dikir: "Dema şîva we bû tirşik vegerin. Ji ber tirşik destnîşana wê yekê ye ku êdî qedrê we li wir nemaye..."

Ez hem bi gotinên fîlozofekî bersiva encama dawîhatina hesretê bidim û hem jî dawî li nivîsa vê carê bînim: Xelîl Cîbran dibêje ku hemû tiştê mirov bi awayekî nehênî di bin zilomatiya şevê de vedişêre, wê piştî demekî di bin ronahiya rojê de xuya bike.

Karesata Medyaya Civakî

Piştî li Kurdistanê çanda televizyonê belav bû, rola çîrokbêjan roj bi roj kêm bû. Di roja me ya îro de çanda çîrokbêjiyê rabûye. Fenomena nû jî medyaya civakî ye.

Em bînin bîra xwe; gelek kesên ji heman gundî yan jî ji heman taxê li hev diciviyan û bi kelecanî li çîrokên çîrokbêjan guhdarî dikirin. Çîrokên kurt ên wekî kurtefîlmên niha, çîrokên dirêj ên mîna fîlmên sînemayê yên niha û çîrokên bi şevan dewam dikirin yên mîna rêzefîlmên niha hebûn.

Guhdar bi rêya çîrokbêj diçûn cih û warên din. Qehremanên xeyalî û yên rastî nas dikirin. asoya wan ya serpêhatî, cih û karekterên cuda fireh dibûn.

Kargêriyek taybet a çîrokê jî lihevcivîna civakê bû. Têkiliyên civakî bi rêya hevdîtinên li mala çîrokbêj an li cihê ku çîrokbêj lê çîrokên xwe digotin şên dibû.  

Çanda televîzyonê jî bi heman kargêriyê dest pê kir. Ji destpêka salên 1980’yan û pê de hêdî hêdî televîzyon li Kurdistanê ketin malan. Bi taybetî li gundên bakurê Kurdistanê gundiyên televîzyon di malên wan de nebûn, li malên ku televîzyon li wan heyî kom dibûn. 

Piştî televîzyon ket hêmû malan, êdî endamên malbatê bi tena serê xwe li fîlm û rêzefîlman temaşe kirin. Kargêriya ku çîrokbêj û destpêka belavbûna televîzyonê bi cih dianî, bi vî awayî ji holê rabû. Her wiha li malbatên ku di odeyên cuda de zêdeyî televîzyonekî heyî, endamên malbatê bi xwe jî ji ber rêzefîlm û fîlmên ji wan hez dikin, dest pê kirin ji hev cuda û di odeyan cuda de temaşe kirin.

Fenomena nû ya serdema me ya ku endamên malbatan û derdorê bêhtir ji hev dûr dike medyaya civakî ye. Malperên medyaya civakî yên mîna facebook û twitterê ku ji gelek hêlan ve bi fêde ne, aliyekî wan ê xirab ê ku kesên nêzîkî hev dûr dikin heye; Ev fenomena nû dibe sedem ku mirovên medyaya civakî bi kar tînin, ji wextê xwe yên didin têkiliyên ferazî, kêmtir wextî didin derdora xwe û bi wan re hindiktir danûstandina civakî dikin.

Nayê bîra min gotina kê bû lê hevokeke ku karesata min li jor behs kirî destnîşan dikir, wiha bû; Medyaya civakî mirovên nêzîk dûr dike û mirovên dûr nêzîk dike.  

Ku roj bê û têkiliyên civakî yên ferazî di nava civakê de ji têkiliyên mirovî yên rû bi rû bêhtir bibe, wî wextî wê di warê têkiliyan de cudahiyek mezin di navbera mirov û alavek hatiye programkirin de nemîne.  

Aliyê neyînî yê modernbûnê

Tevkujiyên li dibistanan ên li Amerîka û Ewropayê di bîst salên dawî de her sal xwe çend caran dubare dikin. Ev fenomena di nava civakên modern de rû dide ne tesadûfî ne û bi awayekî raste rast encama aliyên neyînî yên modernbûnê ye.

Hefteya derbasbûyî li bajarokê Newtown ê Amerîka ciwanekî 20 salî, digel dayika xwe, 20 şagirt û 6 temenmezin kuştin û di dawiyê de wekî piraniya tevkjiyên bi vî rengî, dawî li jiyana xwe jî anî.
Li nava civakên pêşketî û xwedî endustriya bi hêz, takekesî gelekî li pêş e. Têkiliyên civakî, malbatî û xizmî yên ku di nava civakên feodal de wekî nirx tên zanîn, li nava civakên pêşketî de ev nirx asta neyî de ne. Ev nebûna hevgirtina civakî dibe sedem ku takekes gelek caran ji hêla derûnî ve di bin pirsgirêkên xwe yên heyî de bikevin. Ev ketin bi serê xwe nabe sedemê tevkujiyeke bi vî rengê me li jor behsê kir. Lê belê rûdanên li derdorê û amûrên bûne parçeyekî jiyana ciwanan a rojane, hem ciwanan sewqî tevkujiyên bi vî rengî dikin û hem jî teşwîqî îspatkirina xwe ya bi rêbaza wan amûran dikin.

Ciwanên ku serî li tevkujiyên bi vî rengî didin ji bilî yek-du îstîsnayan, heta niha hemû kur bûn. Her yek ji wan jî bi pirsgirêkên derûnî re rû bi rû mabûn. Her wiha hema bêje heta niha kesên serî li vê cureyê tevkuyiyê dane jî, li malên wan çek hebûn. Bi gotineke din, hebûna çekan a di mal de bi xwe bûye sedemê teşwîqa tevkujiyên bi vî rengî. Divê em vê yekê jî lê zêde bikin; Li Amerîkayê derdora 300 mîlyon çek di nav takekes û malbatan de hene...

Lîstikên tundûtûjiyê yên kompîteran û fîlmên tije şîdet jî motîfekê din yên teşwîqkirina ciwanan a ber bi bûyerên vî rengî ne. Ciwan rola qehremanên lîstikan û fîlman ji xwe re dikin mînak û bi rola wan qehremanên ferazî radibin. Bi vî awayî hewl didin hem ‘heyfa ketina xwe ji civakê hilînin’ û hem jî ‘mêraniya xwe naşî civakê bikin’.

Dinyaya global a ku jiyan xweş û hêsan kiriye, di vî alî de roleke neyînî dilîze. Dema bûyerên bi vî rengî diqewimin, li seranserî cîhanê tên behskirin. Ev behskirin ango nûçeyên bûyerên bi vî rengî, bi serê xwe ji kesên xwedî meylên bi vî rengî re, dibin teşwîqker.

Di dawiyê de divê behsa rêbazên pêşîgirtina bûyerên bi vî rengî jî were kirin. Di aliyê binavkirinê de rêbaz diyar in: Şidandina qanûna çekan ango qedexekirina bikaranîna çekan a takekesan, ne sansur be jî ji nû ve sazkirina lîstikên kompîteran û fîlmên tundûtujiyê û rehabîlîtasyona mexdûrên ciwan ên bi pirsgirêkên derûnî re rû bi rû dimînin.

Di aliyê pratîkî de mixabin ne pêkan e ku mirov bikare bibêje wê dewlet van rêbazên pêşîgirtinê ên li jor hatina bilêvkirin pêk bînin.

Burhan Kuzu mafdar e!

Daxwaza perwerdehiya kurdî ji aliyê Burhan Kuzu ve wekî "Biyêkirina Şeytên" hate bilêvkirin. 

Burhan Kuzu ne kesekî ji rêze ye. Ew Serokê Komîsyona Destûra Bingehîn a Meclisa Tirkiyeyê ye. Komîsyona Destûra Bingehîn a Meclisa Tirkiyeyê komîsyona ku ev bi salan e gelek derdoran hêviya xwe ya demokratbûna Tirkiyeyê pê ve girêdane. 

Gotina Burhan Kuzu yê AKP’yî ya "Daxwaza perwerdehiya kurdî biyêkirina Şeytên e, ji ber ku ev yek wê welêt parçe bike", nîşan dide ku wê di Destûra Bingehîn a Tirkiyeyê de rêya perwerdehiya kurdî neyê vekirin.
Meseleya Destûra Bingehîn a Tirkiyeyê ya nû aliyekî meselê ye. Lê belê aliyê din ê meseleyê jî ew e ka çiqas rast e ku daxwaza perwerdehiya kurdî "Biyêkirina Şeytên e û wê Tirkiyeyê parçe bike."

Burhan Kuzu ji hêla xwe ve mafdar e. Kilîta mayîn û nemana kurdan ziman e. Ger kurdî bibe zimanê perwerdehiyê wê siyaseta asîmîlasyona dewleta Tirkiyeyê ya ji roja hatiye damezirandin ve têk here. Dewlet vê yekê baş dizane, lewma bi hemû şêweyî li ber xwe dide da ku perwerdehiya bi zimanê kurdî pêk neyê.
Burhan Kuzu bi awayekî vekirî behsa girîngiya zimanê kurdî dike lê belê xuya ye ku kurd bi xwe vê yekê ferq nakin. Erê kesayet, sazî û rêxistinên kurdan doza perwerdehiya kurdî dikin lê belê tu li pratîka wan dinêrî, rabûn û rûniştina wan bi zimanê tirkî ye. 

Ji bo dîtina vê yekê, mirov serdaneke saziyek kurdan bike bes e...

Serokê Komîsyona Destûra Bingehîn a Meclisa Tirkiyeyê bi dilê me be an ne bi dilê me be jî, bi gotinên xwe yên li jor bi awayekî vekirî behsa girîngiya zimanê kurdî dike. Ne tenê girîngî, her wiha dibêje ku xwedîlêderketina zimanê kurdî dikare kurdan ber bi serxwebûnê ve jî bibe. 

Dema sazî û rêxistinên kurdan jî wekî Kuzu girîngî bidin vê rastiyê û destpêkê bi kurdî biaxifin, paşê banga xwedîderketina kurdî li kurdan bikin, wê demê perwerdehiya kurdî û pêşîlêgirtina asîmîlasyonê jî dê mîsoger bibe.

Zarok li fîlmên bi kurdî temaşe dikin

Li Hewlêrê di dema serdana xwe ya malbatekî de ҫav bi zarokên li malê yên li televizyonê temaşe dikirin ketim. Zarokan bêdeng û bi baldariyeke mezin li televizyonê temaşe dikirin. Fîlmê lê temaşe dikirin, fîmekî karton ê zarokan ê bi kurdî bû.

Ez bi wî dîmenî zêde hestiyar bûm; Zaroktayiya min hate bîra min. Di temênê xwe yê zaroktayiyê de ji ber nebûna televizyonên kurdî min li fîlmên karton yên bi tirkî temaşe dikirin. Dû re jî li Almanyayê êdî min dest bi temaşekirina fîlmên karton ên bi almanî kir.

Sal derbas bûn û yekem tv ya kurdî Med tv vebûbû. Edî di wê televiyzonê de fîlmên karton ên bi dublaja kurdî hatin weşandin. Lê belê ji ber êdî temenê min ber bi ciwantiyê ve derketibû, ne ji ber naveroka fîlm lê belê ji ber meraqa dublaja kurdî car caran min li wan fîlmên karton ên bi kurdî temaşe dikir.

Li wê malbata Kurd a Hewlêrî bi dîtina wan zarokên ku li fîlm temaşe dikirin re, bi taybetî zarokên kurd ên li bakurê Kurdistanê, Tirkiye û Ewropayê hatin bîra min.

Ez ҫavdêrê wê yekê me ku zarokên Kurdan ên li bakurê Kurdistan û yên li Tirkiyeyê hê jî li fîlmên karton ên bi tirkî û li Ewropayê jî yên zimanên ewropî temaşe dikin.

Rast e,  hema bêje niha di hemû televizyonên kurdan de fîlmên karton ên bi kalîte têne weşandin. Lê belê li van welatên navderbasbûyî hê jî televizyonên kurdan nekarîne zarokên kurdan bikişînin xwe.

Heta radeyekî sedemê vê yekê dublaja fîlmên karton ê zarokan ên ku beyî berҫavgirtina aliyê pedagojîk a zimanî ye. Lê belê sedemê bingehîn yê vê yekê nebûna perwerdehiya bi kurdî ye. Ji ber zarok di dibistanên Bakur û Tirkiyeyê de bi tirkî perwerde dibin û li Ewropayê jî bi zimanên ewropî, ew li fîlmên bi wan zimanan temaşe dikin.

Bêguman dikare were gotin ku ji xwe zimanê zikmakî yên zarokên kurdan bi kurdî ye û her wiha zimanê ragihandinê yê di nava malbatê de jî bi kurdî ye û ҫima zarok li fîlmên kurdî temaşe nakin?

Belê, ji xwe nakokî ji vir û pê de destpê dike; Dezgehên ragihandinê yên bi kurmancî heta radeyekî kurmanciyek ku wekî ´standart´ were bilêvkirin di nava kurdan de bi cih kirine. Lê belê ev kurmanciya ´standart´ nebûye zimanê ku malbat di nava xwe de bi kar tînin. Ger em îstisnaya malbatên ciwan ên dildarê zimanê kurdî jê derînin, hemû malbat devoka xwe ya herêmî di nava xwe de wekî zimanê ragihandinê bi kar tînin. Ev yek jî dibe sedem ku zarokên kurdan wê kurmanciya ´standart´ a di fîlmên karton ên bi kurdî de fêm nekin û ji wê yekê jî temaşeyî televizyonên kurdî nekin.

Ji bo ku zarokên Kurdan ji bilî başûrê Kurdistanê jî li fîlmên karton ên bi kurdî bi tehm temaşe bikin, divê li welatê lê ne jî perwerdehiya kurdî bibînin. Tenê ji bo vê yekê bi xwe jî mabe, li Bakur û li parҫayên din ên Kurdistanê statûyek ji bo kurdan şert e.

Di vî warî de niha li rojavayê Kurdistanê temelek tê avêtin û aqûbet li ser Bakur û Rojhilat jî be.    

Dîroka kurdan li ber ҫavan dirûxe

Ev ҫend sal in her sal ҫend caran diҫim Bakurê Kurdistanê û heta ji min tê hewil didim erdnîgariyên cuda yên vî welatî û cihên dîrokî bibînim. 

Ji bo ҫavdêriya ka dewlet ҫiqasî qedir û qîmet dide cihên dîrokî yên li ser erdnîgariya kurdan û dike di xizmeta tûrîzmê de, serdanên du-sê cihan bes in.

Bi van ҫavdêriyan wê baş were xuyakirin ku parastina cihên dîrokî li aliyekî, dewlet bi zanebûn van jibermayiyên ku mîratên dîrokê ne bi rûxandinê re rû bi rû dihêle.

Dema cara yekemîn min ji berya sê salan Heskîf dîtibû û ҫav bi kelih û xaniyên dîrokî ên roj bi roj diherifin ketibûm, hinavên min peritîbûn. Ji xwe pêwist nakê were behskirin ku ne tenê ev yek, her wiha bajarê Heskîfê wê di dahatûyê de di bin bendavek dewletê de bimîne.

Dîsa dema cara yekemîn ҫûbûm jibermayiyên Împeratoriya Roma û Farisan a li gundê Darê ya di navbera Nisêbîn û Mêrdînê de hestek weke dema yekem car ҫûbûm bajarê antîk ê Romayê bi min re peyda bûbû. Ez matmayî mabûm ku formatek biҫûk a bi heybet a bajarê Romayê yê antîk li Kurdistanê ye û heta wê demê haya min jê ҫênebûbû.

Ne tenê haya min ji Darê nebû, her wiha mirov di katalogên tûrîzmê de jî pêrgî hebûna bajarekî wisa nayê. Ger danasîna wê were kirin wê salê bi sedhezaran turîst herin serdana wê.

Min vê carê delfet dît herim Qesra Îshak Paşa ya li Bazîdê û gorna Ehmedê Xanî jî. Banê qesrê bi mebesta restorasyonê wekî mînaka tirba Mem û Zîn a li Cizîrê ji forma dîrokî deranîne. Gorna Ehmedê Xanî jî heta ji wan hatiye ji kesayetî û armancên wî dûr xistine û kesek biyanî herê serdana wê, dê qet nizanibe ku Ehmedê Xanî kurd bû û bi kurdî jî nivîstiye.

Dîsa vê carê ez ҫûm medreseya Feqiyê Teyran a li ser rêya Basa. Banê Medreseyê û hêtên du aliyên wê herifîne û kesekî di ber re derbas be, wê qet nizanibe ku ew kolika şivanekî an medreseyek dîrokî ye.

Qesra Elo Dîno jî ku li ser heman rêyê li aliyê din ê ҫemê Dîcleyê ye bi heman aqûbetê re rû bi rû ye.

Keleha Mêrdînê û ya Findikê bi heman şêweyî di vî warî de du nimûyên berbiҫav ên ku leşker tê de ne û kesek nikare serdana wan bikin. Her wiha nimûneyek din jî derketina leşkeran a ji Birca Belek a mîrektiya 

Bedirxaniyan e, ku texrîbatên gelekî mezin li mîmariya wê yên dîrokî kirine.

Lîsteya me dikare were zêdekirin lê evqas nimûne bes in...

Li gor ku dewlet bi vî rengî nêzîkî cihên dîrokî yên li Kurdistanê dibe, gelo kurd bi xwe li dijî vê yekê dikarin ҫi bikin?

Bersiv hêsan e; Divê hem siyaseta kurd û hem jî birêveberên herêmî yên kurd bi plan û projeyên demdirêjî hem li van cihên dîrokî xwedî derkevin û hem jî hawarên xwe bigihînin sazîyên Yekîtiya Ewropayê û Unescoyê.         

"Em behsa civakek e di nava şer de dijî dikin!"

Hevpeyvîn... Hevpeyvîn... Hevpeyvîn...

Ev hevpeyvîn ji hêla Kovara Hawara Botan ve bi Zekî Ozmen re hatiye çêkirin û di hejmara sêyemîn ya heman kovarê de hatiye weşandin...

Te di  yazdeh saliya xwe de koçî welatekî biyanî û dûr kir. Gelo tu dikarî bi taybetî hestên xwe yên wê dema tu derketî bi me re parve bikî?

 We rast bive ew hestên min ên wê demê her dem li bîra min in. Bifikirin, hûn nû bûne yanzdeh salî, hûn li gundekî dijîn û hûn gund hemûyî wekî mala xwe dibînin. Ne demê xwarin û razanê be, hûn qet naçin malê û her dem heta derengî şevê bi hevalên xwe re ji derve dilîzin. Vêce ji nişkan ve ji we re tê gotin, hûn ê ji wir herin welatekî biyanî... Xweş tê bîra min ku heta em gihane Almanyayê ez di birê da gelek caran veşartî û gelek caran vekirî digiriyam. Bi taybetî ti caran ji bîra min naçe dema em ji Cizîrê li otobûsê siwar bûn û ketin di ser rêya hevrîşimê de û me berê xwe da Almanyayê. Li Cizîrê nayê bîra min çi hest bi min re hebûn lê dema min li ser rêya hevrîşim di camên otobûsê re gundê xwe Emerîn didît, êdî min nedikarî hêstirên xwe ji maliyan veşêrim. Ez wê demê di temenekî wilo de bûm ku min dizanî êdî ez ê  ji rojaneya gund, leyistok û hevalên xwe qut bibim. Ji wê yekê bi taybetî pirsa di serê min de ew bû ka ezê beyî gund û hevalên xwe çawa karibim îdare bikim. Ji ber vê girêdana min a bi gund ve, têkiliyên min ji hevalên min yên li gund qet qut nebûn. Ew têkilî heta niha jî berdewam dikin.      

Dû re êdî tu li Almanyayê mayî û piştî van bîranînan em derbasî wira bibin. Gelo bi giştî çiqas kurd li Almanyayê dijîn û li gorî nêrînên te kurdên ku li Almanyayê dijîn têkiliya wan a bi çand û zimanê wan re di çi astê deye?

Li gor lêkonên min bi xwe kirî ku min ev lêkolîn di pirtûka xwe ya bi navê “Kurdên Almanyayê” de jî weşand, hejmara kurdên li vî welatî dijîn zêdeyî milyonekî ye. Li ser pirsa duyemîn jî, divê ez bibêjim ku kurdên li Almanyayê dijîn ne komek e homojen e. Kurdên ji herêmên cuda, nifşên cuda û xwedî bîr û baweriyên cuda li wir dijîn. Di warê çandê de bi taybetî kurdên zêde polîtîze bûyî û her wiha kurdên ku li herêm an bajêrên ku gelek kurd lê dijîn, bêtir li çanda kurdî ya serdest a ku ji welêt bi xwe re anîne xwedî diderkevin ango pê dijîn. Di warê zimên de jî dîsa divê were gotin ku pêwsite em kurdên li Almanyayê dijîn li gora profîlên li jor kategorîze bikin; Herêmên welêt ên kurd jê hatine di vî warî de rola herî berbiçav dilîzin. Wekî mînak herî gelek di nava malbatên botanî û mêrdîniyan de zimanê ragihandinê bi kurdî ye. Lê belê ji hêla din ve ragihandina di navbera nifşê nû ên heman malbatan de bi almanî ye. Zimanê serdest ên piraniya malbatên kurdên ji herêmên Amed û banî de bi taybetî bi tirkî ye. Dîsa kurdên ku di nava siyaseta kurdan de ne bi taybetî zimanê tirkî wekî zimanê ragihandinê ji xwe re bi kar tînin. Lê bi giştî ji bo elaqeya ji bo zimanê kurdî were fêm kirin, ez dixwazim vê mînakê bidim: Ji salên 90´an ve li çar eyaletên Almanyayê bi awayekî fermî dersên lêzêdekirî ên kurdî li dibistanan têne dayin û dewlet van dersan fînanse dike. Ku hewldaneke cidî were dayin li piraniya eyaletan jî bi awayekî hêsan û di çarçoweya zagonî de dikare ev maf were bidestxistin. Lê belê em dev ji vê yekê berdin û berê xwe bidin van her çar eyaletan; Digel li van her çar eyaletan bi dehezaran zarokên kurdan diçin dibistanan jî, beşdariya dersên kurdî ji hezar û pêncsed zarokî derbas nabe.   

Te bi çi awayî zimanê xwe yê dayikê parast û anî wê astê ku bikarî pê binivîsî?

Ji xwe min zaroktayiya xwe li welêt derbas kir û li gund tenê bi kurdî dihate axaftin. Dîsa li Almanyayê jî zimanê me yê ragihandina di nava malê de bi kurdî bû û ji wê yekê zimanê kurdî ji bo min her demî rola sereke ya ragihandinê leyîst. Di derbarê meseleya nivîsandinê de jî, li Almanyayê me her demî wekî malbat berhemên bi kurdî peyda dikirin û dixwendin. Di vî warî de bandoreke taybet ya xuşka min a nivîskar Rukiye Ozmen li ser min çêbû. Bi vî awayî ez jî beyî ku herim kurseke kurdî, ez di nava demê de fêrî rastnivîsa kurdî bûm. Lê belê divê vê yekê jî bibêjim ku bi destpêkirina nivîsandinê û weşandina nivîsan re jî di warê rastnivîsa kurdî de bi taybetî di qada înternetê de alîkariya gelek ciwanmêr û hevalan giha min.

Çima ne wêje lê lêkolîn? An jî xebatên te yên li ser wêjeyê wê çêbibin?

We rast bive, ger îro ez bi kurdî dinivîsim û dixwînim, ev yek bi xêra wêjeya kurdî ye. Ger ez îro rojnamegeriyê, lêkolînan û nivîsan bi kurdî dikim, hemû jî bandora wêjeya kurdî ya ku min ji temenekî zêde ciwan de detpêkir ku bixwînim e. Sedemê meyla min a lêkolînê jî bi taybetî girêdayî şertên ez tê de mezin bûme û her wiha dîsa pîşeyê min ê ku min li zanîngehê li ser xwendiye.  

Ji ber ku tu jî botî yî, tu qet fikiriyî ku berhemekî li ser Botanê binivîsî?

Ji xwe heta niha çend xebatên min ên lêkolînê yên wekî meqale hatine weşandin. Dîsa divê were gotin ku rêzdarên wekî Abdulkadir Bingol, Adullah Yaşin, Fadil Bedirhanoglu û Kerem Soylu berhemên gelekî hêja di derbarê Cizîr û bi taybetî herêma Botanê de weşandine. Botan ji gelek hêlan ve divê hêjî were lêkolînkirin, ji ber ev herêm cihekî di warê dîrok, ol, ziman, efsane, tekoşîn û wêjeyê de roleke mezin lîstiye. Projeyeke xebateke lêkolînî li ser herêma Botanê li cem min heye lê belê agahdariyên di derbarê naverokê de bila niha bimînin...

Li gorî te nivîskarên ku bi kurdî dinivîsînin dikarin ji hest û daxwazên civaka xwe re bibin bersiv?

Dema ez hejmara kurdên bakurî difikirin û dibînim ku bi giştî her sal kêmî sed û pêncî pirtûkên bi zimanê kurdî têne weşandin dibînim, ez li ser navê xwe hem li ber xwe dikevim. Ger em hesabekî matematîkî bikin, gelo serê her çend sed hezar kurdî  berhemek dikeve? Lê belê rastiyeke vê civakê û ya vî zimanî jî heye ku ev ziman hê nebûye ne zimanê perwerdehiyê û ne jî zimanê bazarê. Nivîskarên bi vî karî dirabin fedekariyekî dikin. 

Ger ez pirsa we berevajî bikim û bibêjim îro nivîskarên kurd jî mafdar in ku ji me bipirsin ka gelo civaka kurd çiqasî xwedî li wan diderkeve û wan teşwîkî afirandina berhemên baştir dike. Bêguman li cihekî ku rexne nebe, pêşketin çê nabe. Lê dema rexne were kirin jî divê rewşa serdest di destpêkê de were nirxandin. Binêrin, îro nivîskarekî kurdînivîs ê ku debara xwe bi nivîsandinê bike û bi vî awayî tenê karê wî nivîsandin be nîn e. Dema tu nikaribî debara xwe bi nivîsandinê bikî, tu neçarî ji xwe re karekî sereke yê debara xwe pê  bikî bibînî û di be re jî nivîskariyê bikî. Dema nivîskarî ne karê sereke be, gelo wê çiqas pêşveçûn çê bibe? Dîsa gelek kes berheman dinivîsin lê belê ji ber mesrefa weşandina berhemê nikarin wan çap bikin û gelek caran jî ji ber kesek ji bo pirtûkekî bide weşandin, xwe deyndar dike û dû re taqeta wî ya aborî namîne ku berhemeke duwemîn bide çapkirin. Tişta ez dixwazim bibêjim ev e: Pirsgirêk dualiye û bingeha pirsgirêkê ne ji her du aliyan jî diqewime. Pirsgirêk ne ji ber sistbûn û bêkêriya nivîskaran e, pirsgirêk ji ber şertên siyasî yên kurd tê de dijîn e.

Ji ber ku xebatên te li ser civaknasiyê ye, li gorî te pêdivî bi kîjan lêkolîn û projeyên di derbarê civaka kurd de hene?

Binêrin, dema em dibêjin civaka kurd, em behsa civakeke ku zimanê wî hatiye qedexekirin dikin, behsa civakeke di nava şer de dijî dikin û behsa civakeke ku bi milyonan ji cih û warên xwe bûne dikin. Dîsa em behsa civakeke ku zarokên wan di temenê  çûyîna dibistana seretayî de ne û ew zarok hewil didin debara malbatên xwe bi karên cûr bi cûr bikin dikin. Her wiha em behsa civakeke ku mêr domînant in û gotina jinê pênc quruşan nake dikin. Bi dehan pirsgirêkên civakî yên ku divê werin rehabîlîtasyonkirin hene. Mixabin ev yek hemû girêdayî rewşa siyasî ya kurdan e û piraniya van pirsgirêkan jî dikarin piştî çareseriya erêkirina statûya kurdan werin rehabîlîtasyonkirin. Di vî warî de şaredariyên di destên kurdan de li hinek bajaran hinek hewildan pêk anîne lê belê ev xebat ji deryayê dilopek têne hesêbê. Mirov dikare bi dehan projeyên pêwist ên di derbarê serbiserkirina mafên jin û mêran, rehabîlîtasyonên kesên ji şer ziyan dîtine, rûxandina pêşhûkmiyên civakî yên li dijî kêmendaman, alîkarî û rênîşankirinên ji bo misogeriya debara xizanan, pêşdebirina mafên zarokan, hişyarkirinên di derbarê ziyanên derûnî yên li ser zarokan û entegrasyona di navbera çînên civakê de pêşniyar bike. Lê belê mixabin ev hev hewildanên pêwist tên û diçin li rewşa siyasî ya serdet dialiqin. Ji aliyên din ve pêdiwî gelek bi lêkolînên li ser îstatîstîk û pêdewiyên civakê hene, ji bo di wê çarçoweyê de proje werin amadekirin. Lê belê ev yek jî tê û dîsa li heman meseleya siyasî dialiqe. 

Bajarê ku kesên wekî Melayê Cizîrî, Feqiyê Teyran, Celadet Elî Bedirxan û gelek kesên ku mohra xwe li dîroka wêje  û zimanê kurdî dane derketine, gelo çima îro di van mijaran de qels maye?

Sedemê bingehîn yê vê yekê dîsa şertên siyasî yên ku kurd pê re rû bi rû mane. Rast e ku piraniya bavên klasîkên kurdî di Botanê re derbas bûne û berhem afirandine lê divê em ji bîr nekin ku wî wextî statûya siyasî ya vê erdnîgariyê cuda bû. Di wextê wan de pergaleke birêveberiyê ya heta astekî azad hebû. Li medreseyan ne tenê dersên teolojiyê dihatin dayin, her wiha dersên beşên din yên zanyariyê jî hebûn. Bi vî awayî aliman xwe pêşve dibirin. Sînordanînên civakî û feodalî hebûn û heta wî wextî di nava civakê de fikra neteweyetî jî di nava civakê de belav nebûbû lê belê pêşîgirtineke siyasî û sansûrkirina dîrekt a ji ber sedemên qewmiyetê wekî ya di sedsala bîstemîn de ne serdest bû. Di vî warî de referansa me ya hebûn an nebûna niha ya kesên wekî wê demê berhemên bi kurdî ne. Lê bi avakirina komarê re hem ziman û hem gotin hatin qedexekirin. Ji wê yekê pêşketin di vî warî de pêk nehatin. Erê Celadet Elî Bedirxan û rewşenbîrên ji heman malbatê di sedsala derbasbûyî de mohra xwe li dîrokê xistin lê belê wan berhemên xwe ji derveyî Botanê afirandin. Di sedsala derbasbûyî de dîsa jî gelek kesan li herêmê berhemên hêja afirandin lê belê ji ber sedemên min li jor hejmartî, dengên wan dernediket. Dema tu sed pirtûkên bi nirx jî binivîsî lê haya kesî ji wan pirtûkan nebe û belav nebin, wî wextî ew berhem neyî têne hesabê. Lê belê em niha rewşeke berevajî dijîn. Îro jî ji Botanê gelek kesayetên ku berhemên hêja, ji lêkolînan bigirin heta helbest û beşên din ên wêjeyê dinivîsin hene. Lê belê ji ber pêvajoya qedexeyan û pişaftinê, haya civakê ji wan kesayet û berhemên wan zêde nîn in ango nirx nadin wan berheman. Ger em îro bala xwe bidin herêma Botanê, hejmareke baş a kesayetên bi wêje û lêkolînê ve mijûl dibin hene. Lê belê mixabin ji ber pêvajoya pişaftin û qedexeyê ya civak tê re derbas bûye, dengê wan nayê bihîstin.    

Gava ku te bihîst ku li warê bav û kalên te, kovareke bi navê “Hawara Botan” ku xwerû bi kurdî derket te çi hîs kir?

Ji xwe pêşiya kovar derkeve, haya min ji hewildana deranîna wê hebû lê belê dema hewildan bû rastî hesteke guhertî bi min re peyda bû. Di wêjeya kurdî de behsa ´ekola Botanê´ tê kirin û cara yekem ji dilê Botanê kovareke xwerû bi kurdî derdikeve û bi vê rêyê hem nifşên nû ji bo nivîsandinê têne teşvîkirin û hem jî yên dinivîsin bi vê rêyê hev nas dikin û dibin alîkarên hev.  Vêce roja ku kovar derket, hesta ´xwezî gorbihûşt Celadet jî ev ev kovar bidîta´ di dilê min re derbas bû. Kovara Hawar çawa di wêjeya kurdî de şoreşek bû, bi baweriya min Hawara Botan jî dikarê li herêma Botanê şoreşeke wêjeyî ya kurrdî pêk bîne.

Zekî Ozmen kî ye?

Zekî Ozmen li gundê Emerînê yê girêdayî navçeya Cizîra Botan hatiye dinyayê û dibistana seretayî li gund xwendiye. Di yanzdeh saliya xwe de digel malbata xwe çûye Almanyayê û li wir pêvajoya xwendina wî ya dibistanê berdewam kiriye. Wî di serdema xwe ya xwendina dibistanê de pênc salan di radyoyeke herêmî de moderatortiya bernameyeke perîyodîk a bi zimanê kurdî û almanî kiriye. Her wiha di heman demê de ji bo ajansên nûçeyan, rojname û portalên cuda ên kurdan nûçegihanî kiriye. Ozmen xwendina xwe ya bilind li zanîngeha Frankfurtê di beşa Sosyalpedagojiyê de qedandiye. Wî di sala 2010´an Xelata Taybet a Juriya Xelatên Çapemeniyê yên Musa Anter sitandiye û her wiha par pirtûka wî ya bi navê ´Kurdên Almanyayê´ ya lêkolînî bi zimanê kurdî ji weşanên Ronahî hatiye weşandin. Ev şeş sal in ew di malpera Diyarname.com de qunciknivîsiyê dike û niha jî digel karê rojnamegeriyê, nivîsên wî di kovar û dezgehên ragihandinê de diderkivin. Her wiha Zekî Ozmen ji hêla pîşeya xwe ya bingehîj ve  niha di Daîreya Kar û Barê Malbat, Ciwan û Zarokan a şaredariya bajarê Marburg a Almanyayê de wekî sosyalpedagog kar dike.