Demografiya Wanê guherandin

Li ser erdheja li Wan û derdora wê re hê meh û nîv derbas nebûye, lê belê ev karesat ji rojeva dezgehên çapemeniya tirk derketiye. Çavkaniya bûyerên navxweyî yên Tirkiyeyê ji bo dezgehên çapemeniya cîhanê çapemeneniya tirk e. Ji ber vê sedemê karesata erdhejê ne di rojeva çapemeniya cîhanê de ye jî. Medyaya kurd jî êdî bi taybetî cih dide nûçeyên rojane yên di vê derbarê de pêk tên. Naveroka van nûçeyan jî li ser alîkariyên mezin û bi taybetî jî li ser şewatên konên qurbaniyên erdhejê ne.

Gelo birînên erdhejê hatin dermankirin an di rastiyê de sedemeke taybet heye ku dezgehên çapemeniya tirk di demeke kurt a piştî karesatê de êdî ev bûyer ji rojeva sereke dûr xist?

Ger em refleks û berteka destpêkê ya hinek pêşkêşvanên tv’yên tirkî, şîroveyên bi hezaran xwînerên portalên înternetê yên tirkî û nêzîkbûna hikûmeta AKPê ya bûyerê bidin ber çavên xwe, bi hêsanî diyar dibe ku helwesta medyaya tirkî jî girêdayî vê xelekê ye.

Bi taybetî xetên paralel yên helwesta hikûmeta AKPê ya ku niha piraniya dezgehên çapemeniyê kiriye bin destê xwe, bi hikûmetên salên 1960yî û yên 1970yî re hene. Di wan salan de li bajarên kurdan yên wek Gimgim, Bêdlîs û Çewlikê erdhej pêk hatin. Wê demê dewletê hewl da ku qurbaniyên erdhejê ji cih û warên wan bike. Ji ber peymana kar a di navbera Tirkiyeyê û Almanyayê de, dewleta Tirkiyeyê hewl da ku gelek mexdûran rêkin Almanyayê. Ji ber vê sedemê Almanyayê jî li ser daxwazên bi israr yên rayedarên tirk bêhtir rê didan Kurdên ji van herêmên ku zerar ji erdhejê dîtibûn.

Bêguman ev israra rêkirina qurbaniyên erdhejê ya Almanyayê ne ji ber ku rayedaran ewqas ji çavên reş û belek ên Kurdan hez dikirin. Armanca sereke ya vê hewldana ku heta radeyekî pêk jî anîn, bicihanîna konsepta dûrkirina Kurdan a ji bajar û herêmên wan bû. Bi gotineke din; dewletê dixwast bi mehneya erdhejê demografiya Kurdan biguhere.

Niha dîsa heman dewlet bi heman mentalîteyê tevdigere: Di destpêka erdheja li Wan û derdora wê de rê nedan ku tîmên rizgarkirinê yên biyanî werin û alîkariya dewletên xwedî ezmûn jî nepejirandin. Bi birêveberiya herêmî re, ya ku di destên Kurdan de ye, hevkarî nekirin. Daxwazên gel ên hewandin û konan wekî bitrî bi lêv kirin. Mînakeke din a berbiçav a van rojan jî dîsa alîkariya xaniyên prefabrîk û alavên din ên xweparastina ji sermayê yên ku hikûmeta Başûrê Kurdistanê ji gelê Wanê re rêkiribû. Vê hefteyê diyar bû ku rayedarên dewletê hêjî ev alîkarî li qurbaniyên erdhejê belav nekirine.

Mirov dikare bi dehan mînakên bi vî awayî bide, lê belê di dawiya vê nivîsê de divê were pirskirin ka gelo dewlet di warê daxwaza guherandina demografiya Wanê de çiqasî gihiştiye armanca xwe...

Herwiha dîsa divê mirov pirs bike ka gelo siyaseteke taybet a dewletê li dijî bajarê Wanê hebû an na...

Bajarê Wanê li Bakurê Kurdistanê dû Amedê re qaleya duyemîn a mezin a tevgera siyasî ya kurd e. Berterefkirina cemawera Kurdên Wanê yên piştevaniya bizava kurd a siyasî dikin ji bo dewletê tê wateya bidestxistina kemîna duyemîn a serhildêriya siyasî ya kurd.

Divê di vî warî de mixabin were gotin ku dewlet heta radeyeke bilind gihişte armanca xwe. Li gor çavdêrên ji herêmê bi sed hezaran qurbaniyên vê erdhejê koç kirin û piraniya wan berê xwe dan metrepolan. Qurbaniyên niha li herêmê mayin û vê sir û sermayê di bin konan de jî jiyana xwe berdewam dikin, bi taybetî Kurdên belengaz ên ji herêma Colemergê yên ku dewletê gundên wan şewitandi ne.

Wekî encam; tevgera kurd a siyasî jî li Wanê di bin erdhejê de ma. Ji bo ziyan mezintir nebin, dem dema bikaranîna rast a derfetên di destên birêveberiyên herêmî yên di destê bizava siyasî ya kurd de ye.