Hawara Botan

Par di destpêka salê de Mîrza Ronî haya min pê xist ku ew dixwazin li navenda Herêma Botanê li bajarê Cizîrê kovarekî derînin. Armanca wan a sereke ew bû ku hem bi taybetî di kovarê de cih bidin nivîskarên ji Botanê û hem jî naverokê bi “Nivîsên Botanî” bixemilînin. Biryara nav jî dabûn: “Birca Belek”. Hejmara yekemîn a Birca Belek wê di Newroza par de derbiketa...

Digel ku bi vê armancê têkilî bi gelek nivîskarên ji Botanê yên li herêmê û yên li derveyî herêmê dijiyan hatibû danîn û bi vê armancê jî ji bo hejmara yekemîn a kovarê gelek nivîs hatibûn rêkirin jî, ji ber hinek sedemên teknîkî kovara Birca Belek derneket û mesele wekî qediyayî dixuya.

Dem di ser re derbas bû û di havîna îsal de dîsa ez ji Mîrza pê hesiyam ku ew û hinek ciwanên din ên dilsozên zimanê kurdî, dubare di nava haziriyên deranîna kovareke di heman çarçoveyê de ne. Ji bo navê kovarê li ser navê “Hawara Botan” li hev kiribûn. Ne tenê kovar, dê qafeyeke bi navê “Hawar- qafe & pirtûk” jî vekiriba. Dê li qafeyê hem pirtûk bifirota û hem jî digel cihê rûniştinê, dê bi bernameyên cuda xizmeta pêşvebirina wêje û nivîskariya kurdî bikira.

Ev xeyal li Cizîrê di 15’ê rezberê de pêk hat; Hem yekemîn hejmara kovara “Hawara Botan” derket û hem jî “Hawar – qafe & pirtûk” vebû. Lê belê Mîrza Ronî bi xwe şeva pêşiya kovar bigihê Cizîrê bi îdîaya endamiya KCK’ê hat girtin û ne hejmara yekemîn a kovarê dît û ne jî vekirina qafeya wêjeyê...

Di serdana xwe ya van rojan a Cizîrê de ez çend caran çûm Hawarê û eleqeyeke baş ya ciwanan ji bo wê derê hebû. Yên bên, dixwazin li wir rûnin û yan li berheman binêrin...

Lê li vir ez dixwazim rexneyeke birêveberên Hawarê jî ji bo weşangerên kurd rabigihînim. Birêveberên Hawarê bêyî ku lîsteyeke pirtûkan binivîsin, pirtûk ji weşanxaneyan xwestine. Piraniya weşanxaneyan jî bêyî ku heqê pirtûkan bistînin ji wan re pirtûk rêkirine û dema pirtûk werin firotin dê heqê wan ji weşanxaneyan re rêkin. Lê belê digel bilêvkirina vê qenciya weşanxaneyan û dîsa bilêvkirina ecemîbûna xwe ya kar jî, giliya wan ya ku di warê nerêkirina pirtûkên di rojevê de ji bo wan hebû...

Di warê eleqeya kovarê de jî; Li piraniya mal û kargehên li Cizîrê ez çûmê hejmara yekemîn a Hawara Botanê hebû..

Niha jî dilsozên vî karî yên ciwan ên mîna Bager, Ceng, Fatîh, Hesen, Mehmûd û Mesut digel ku di rojên derbasbûyî de hejmara yekemîn a kovara Hawara Botan ji hêla dozgeriyê ve hatibe berhevkirin jî, amadekariyên hejmara duyemîn a kovarê dikin...

Di dawiya vê nivîsê de ez dixwazim bang li nivîskar û weşangerên kurd bikim ku hem li kovara Hawara Botan xwedî derkevin û hem jî ji bo Hawar – pirtûk & qafeyê alîkariya xwe berdewam bikin...

Û gotina min a herî dawî jî, ku rêya we bi Cizîrê ket, mîsoger serekî li Hawarê bidin û van ciwanên dilsoz nas bikin...

Hûn jî nameyekî binivîsin

Ji ber teknolojiya pêşketî ev bi salan e min ji bilî ji hevalekî re, qet nameyên adetî yên bi dest nenivîsîne. Ev li dor du salan e ku ez û hevalekî di girtîgehê de nameyên „adetî“ ji hev re dirêkin. Herî dawî min îro dîsa rahişt pênûs û kaxezê, nameya xwe ya ji bo wî hevalî nivîst, kire di zerfê de û ji bo rêkirinê da posteyê.
Her car dema nameyên wî hevalê li girtîgehê tên, bi kelecaniyekî zerfê vedikim û dest bi nivîsandina bersivê dikim. Car caran jî bêyî li hêviya bersiva wî bimînim, li serê min dide û dest pê dikim nameyeke din jê re rêkim.
Dema min îro bi heman şêweyê nostaljîk name nivîsî, zarokatiya min hate bîra min... Nameyên di zarokatiyê de min ji mirovên xwe yên li leşkeriyê re rêkirîn, yên min ji mirovên xwe yên li Ewropayê dijiyan re rêkirîn û herî dawî jî nameyên ku piştî hatina xwe ya Almanyayê yên ji hevalên xwe re rêdikirin. ..

Bi xêra nivîsandina nameyên ji bo vî hevalê li girtîgehê gelek caran bîranînên wisa xweş û heta naveroka gelek nameyên min ên zarokatiyê têne bîra min. Namenivîsandina bi destan tehmeke guhertî ye û zindîbûna hestan ji wan dibare.
Hevalê min ê li girtîgehê carekî guleke ku wî û hevalên xwe bi xwe çandibûn bi nameyê re ji min re rêkiribû. Gul hişk bûbû lê belê ji min re wekî zindî be û bêhna misk û emrê jê were bû.

Nameyên dema ez di zarokatiya xwe de hatim Almanyayê û hevalên min ji min re rêdikirin, niha jî hemû di arşîva min de ne. Hevalekî wî wextî di nava zerfê de digel nameyê qajikek jî ji min re rêkiribû. Bi rêkirina gula ji girtîgehê re ew qajik hate bîra min. Min çû ew zerf vekir. Ji bo bîranîna wî wextî min qajik necûtibû û ew digel nameyê di zerfê de hiştibû. Min çû dîsa ew zerf vekir û ew qajikê ku min necûtibû hê jî di cihê xwe de bû. Bifikirin, ew qajik ev derdora bîst salan e di zerfê de û wekî bîranînekî her dem tê bîra min. Carna dema navê wî hevalê min ê zarokatiyê tê gotin, digel qajik, wefadariya wî û dema qajik dibînim, bîranînên min ên bi wî hevalî re têne wekî şerîta fîlmekî derbas dibin.

Niha dema ez vê nivîsê dinivîsim facebook, msn û twittera min vekiriye. Bi dehan hevalên tê de ne û em hem dikarin bi awayekî nivîskî ji hev re binivîsin, hem dikarin bi devkî bi hev re biaxivin û hem jî ew li wî serê dinyayê jî bin, em dikarin hev bi awayekî zindî bibînin. Dîsa hinek hevalên ku wî wextî me name ji hev re rêdikirin wê li ser înternetê li pêşberî min in û heta pêşiya ew hevalê min ê li girtîgehê were girtin jî, em gelek caran li ser înternetê bi hev re diaxifîn.

Digel dinya bi rêya înternetê ew qas biçûk bûye û di dilsoziya hevalan de guhartin pêk nehatiye jî, tehma têkiliyên nameyên bi dest tehmeke guhartî ye.

Namenivîsandina adetî nostaljiya vegera heyamê berê ye. Ji bo mebesta min were fêmkirin hûn jî ji hevalên xwe yên ku derfetên wan ên bikaranîna teknîkê nîn in re –di vê serdemê de hema bêje tenê derfetên girtiyan ên bikaranîna înternetî nîn in- nameyekî bi pênûsê binivîsin û heman hest wê bi we re jî geş bibin.

Ji bo piştgiriyê herin cem Steven Spielberg

Ez doh bi hevkarên xwe yên alman re li cihê kar rûniştibûm û mesele wekî gelek caran ji dijberiya almanan a li dijî biyaniyan zivirî li ser komkujiya cihuyan.

Hevkareke min di dirêjiya sohbetê de li ser bêdengmayîna raya giştî ya alman a wê demê, ya li ser komkujiyê got ku ger ew ziyanên alman ên di şer de dîtî lê neke, di serdema desthilatdariya Hîtler de “piraniya almanan ji jiyana xwe memnûn” bûn.

Piraniya almanan xwedî kar bûn. Ji aliyekî ve ji ber propagandaya li dijî cihuyan û ji aliyê din ve ji ber “memnûniyeta piraniyê ya di jiyana rojane de” bi kiryarên li dijî cihuyan bêdeng diman û ji nebihîstî ve dihatin…

Bêguman sedemê bêdengiya wê demê ya almanan a li dijî tevkujiya cihuyan ne tenê ev tiştên vê hevalê li jor behs kirîne, lê babete me ne ev mesele ye…

Sohbetê dirêj kir û mesele bû meseleya rû bi rû mayîna almanan a li ser tevkujiya cihuyan. Dîsa wê hevalê di dawiya sohbetê de got: Nifşê nû bi fîlmên sînemayê hay ji tevkujiya ku li Almanyayê hate kirin çêbû; ne bi pirtûkan, ne bi dokumenteran.*

Herî dawî nîv rast û nîv bi henekî wê hevalê got: “Ger hûn kurd dixwazin piştgiriya raya giştî ya navneteweyî bigirin, herin bi derhêner Steven Spielberg re ji bo fîlmekî sînemayê peymanê girê bidin. Wekî aktor jî bila di fîlm de Angelina Jolie û Brad Pitt bilîzin, hûnê hingî bibînin ka raya giştî ya navneteweyî dê çawa piştgiriya we bike.”

Di vê sohbeta me ya seresere û nîv henek û nîv rastî de belavokên ku kurd ev bi salan e li kolanên Ewropayê bi mebesta standina piştgiriya raya giştî ya ewropî belav dikin hatin bîra min. We rast bivê, têne belavkirina wan belavokan, ji deryayê nabin dilopek jî û ji xwe piraniya caran bêyî xwendine ew belavok têne avêtin. Bi gotineke din “ew mirî ne hêjayî wê şînê ye” û ger çend qirûşên li wan belavokan têne mesrefkirin, ji tişteke din re were terxanikirin wê bi xêrtir be...

Ger hûn di derbarê bidestxistina piştgiriya raya giştî ya navneteweyî ya ji bo doza kurdan de bipirsin ka bandora dezgehên kurdan ên ragihandinê çawa ye, em dikarin vê bibêjin: Ne raya giştî ya ewropî û ne jî medyaya navneteweyî hay ji dezgehên kurdan ên ragihandinê heye…

Dema behsa fîlmên sînemayê tê kirin, di cih de refleksa mesrefa giran a fîlman tê bîra mirov. Lê belê dema kurd mesrefên giran li festîval û projeyên bi wî rengî dikin, ev refleks rû nade. Dîsa her televîzyonên kurdan her meh dinyayek pere didin bernameyên xwe yên çandî û muzîkî. Gelo ger kurd ji mesrefên festîval û bernameyên din yên çandî hinek pere bidin aliyekî û fîlmekî sînemayê ku destê Hollywoodê lê were werdan bidin kişandin, wê çiqasî bandoreke erênî li doza kurdan a rewa bike…


*Heta niha li ser Hîtler û wê pêvajoya Almanyayê bi dehan fîlm hatin kişandin. “Downfall” (“Têkçûn”, Di warê Fîlmê Biyanî de bû berendamê Oscarê), "The Great Dictator" (Dîktatorê Mezin, Fîlmê ku Charli Chaplin kişandiye), “Hitler, The Rise Of Evil” (Hîtler, Pêşketina Xirabiyê), “Amen”, “Black Book” (Pirtûka Reş), "The Pianist" (Piyanîst, li Cannesê Xelata Herî Mezin girt) hin ji wan fîlman in.

Ji Halil Savda nivîsek rexneyî li ser pirtûka Zekî Ozmen a bi navê "Kurdên Almanyayê"

Mînaka Almanyaya Federal û Xweseriya Demokratîk

Emê di vê nivîsê de çav li birêveberiya dewleta Komara Almanyaya Federal bigerînin û di wê çarçoveyê de binêrin ka gelo kurd çiqasî dikarên vê modelê ji xwe re wekî mînak bigirin.

Destpêk

Kongreya Civaka Demokratîk (KCD) di 14’ê tîrmehê de Xweseriya Demokratîk îlan kir û vê îlanê di nava raya giştî de dengekî mezin da. Lê digel vê yekê jî hem kurd û hem jî kesên erênî û neyînî nêzîkî babetê dibin di warê naveroka modela xweseriyê de di gelek waran de ne xwedî fikrên zelal in. Di gelek waran de hê jî babetên ku divê nava wan were tijekirin hene. Ji bo xweseriyeke têkûz were birêvebirin, pêwîstî bi modeleke ku ji siyasetê heta babetên mîna, plansazî, xizmetguzarî, tenduristî, perwerdehî, ewlekarî û zagonî dihewîne heye.
Di vî warî de li seranserî cîhanê li gelek welatan modelelên cuda hene. Yek ji van welatan jî, dewleta Almanyayê ye ku ew jî bi pergaleke dewletî ya federalî tê birêvebirin.
Almanya dewletek e federal e. Sedemê birêveberiya bi federaltiyê jî tecrube û rû bi rûbûna dîroka Almanyayê. Di serî de Almanya, cîhanê ziyaneke mezin ji rejîma Hîtler dît. Bi armanca pêşîlêgirtina dubarebûna dîrokê, Almanyaya nû a piştî Şerê Cîhanê yê Duwemîn wekî welatekî federal hate damezrandin. Bi vê yekê re pêşiya ku kesek an partiyek bikaribe dîktatoriyeke nû pêk bîne hate girtin û sîstemeke wisa hate damezirandin ku hem hevkontrolkirina saziyên dewletê di heman radeyê de hebe û hem jî tu saziyên birêveberiya dewletê nikaribin pê li sînorên saziyên din ên dewletê bikin. Em di destpêka vê nivîsa kurt de çav li birêveberiya dewleta Komara Almanyaya Federal bigerînin û di wê çarçoveyê de binêrin ka gelo kurd çiqasî dikarên vê modelê ji xwe re wekî mînak bigirin:

Komara Almanya ya Federal
Komara Almanyaya Federal ji 16 eyaletan pêk tê û hejmara şêniyên wê jî bi giştî derdora 82 mîlyonan e. Li eyalete herî mezin a vî welatî Nordrhein-Westfalen bi giştî 18 mîlyon û li eyaleta herî biçûk Bremenê jî 700 hezar şênî dijîn. Her eyalet di nava xwe de muxtariyet, şaredarî û navçeyên eyaletan dihewîne.
Meclisa Federal (Bundestag) ku cihê biryarstandina di warê deranîna zagonan de ye, ji bilî zagonên ku kar û barên derveyî welêt û ewlekariyê (leşkerî) eleqedar dikin, nikare bêyî erêkirina nûnerên eyaletan ango Konseya Eyaletan (Bundesrat) erê bike, van zagonan bike di pratîkê de.

Saziyên birêveberiya dewletê
Li Almanyayê bi giştî pênc saziyên bingehîn ên sereke yên birêveberiya dewletê hene: Meclisa Federal (Bundestag),
Konseya Federal (Bundesrat),
Hikumet (Regierung),
Serokomar (Bundespräsident) û
Dadgeha Makezagonî (Verfassungsgericht).
Ev her pênc saziyên bingehîn ên birêveberiya dewletê hem di warê makezagonî de neçar in di gelek waran de bi hev re kar bikin û hem jî ji hêla din ve peywira wan a hevdûkontrolkirinê heye. Bi vê peywira karkirina bi hev re kontrola hev a dualî, yek ji van saziyan ne dikare sînorê xwe yê hikum derbas bike û ne jî dikare sînorê saziyeke din binpê bike. Bi vî awayî birêveçûna dewletê a demokratîk tê misogerkirin.

Eyalet
Her 16 Eyaletên (Bundesland) Almanyaya Federal xwedî parlamentên ku ji hêla gel ve têne hilbijartin in. Hikumetên eyaletan hene û her eyalet xwedî hikumet, wezîr û serokwezîr e. Mûçeyên karmendên dewletê yên li eyaletê dijîn ji hêla hikumeta eyaletê ve têne dayîn. Dîsa Ji mesrefên rêçikirinê heta mesrefên nexweşxaneyên girêdayî eyaletê, hikumeta eyaletê berpirsiyar e. Polîs, dadwerî, kar û barê dibistan û perwerdehiyê û gelek babetên nêzîka van girêdayî hikumetên eyaletan in.
Dîsa di nava eyaletan de ji bilî Wezîrê Karê Derve û Wezîrê Ewlekariyê hema bêje hemû wezîr di kabîneya hikumetan de hene. Sedemê neyîna postê her du wezîrên li jor binavkirî jî ew e ku ev her du kar tenê hikumeta navendî eleqedar dikin û lewra ew wezîr tenê di nava hikumeta navendî a fedaral de hene.

Konseya Federal
Konseya Federal (Bundesrat) saziya dewletê ya bingehîn a pergala federalîzmê li Almanyayê misoger dike. Endamên vê konseyê ji nûnerên hikumetên eyaletan pêk tên. Bi giştî 69 endamên vê konseyê hene. Hejmara şêniyên li eyaletan dijîn ji bo hejmara nûnerên eyaletan a di nava Konseya Federal de diyarker e. Lê belê ji bo di warê nûnertiya eyaletan a di nava Konseya Federal de, di warê hejmara nûneran de heheqî pêk neyê, di Makezoganê de hatiye destnîşankirin ku bi kêmasî ve her eyalet xwedî 3 dengan e. Dîsa eyaletên hejmara şêniyên wê zêdeyî 2 mîlyonan be 4, eyaletên hejmara şêniyên wê zêdeyî 6 mîlyonan be 5 û yên zêdeyî 7 mîlyonan jî li nava Konseya Federal xwedî 6 nûneran e. Mînak, eyaleta Nordrhein-Westfalên ku serjimariya wê 18 mîlyon e li nava Konseya Federal de 6 nûnerên wê hene.
Peywira Konseya Federal ji parastina berjewendiyên eyaletan li Almanyayê û Yekîtiya Ewropayê pêk tê. Piraniya zagonên ku Meclisa Federal derdixe, pêwîst e dû re ji hêla Konseya Federal ve jî werin erêkirin. Kirin û nekirina di pratîkê de ya van zagonan girêdayî dengdayîna Konseya Federal e. Her wiha makezagona vê konseyê ne tenê ji bo peywirên zagonên Meclisa Federal ku eyaletan dîrekt an îndîrekt eleqedar dike, bi peywir dike. Ji ber roj bi roj di nava Yekîtiya Ewropayê (YE) de dewletên endam peywirên navxweyî bêhtir didin ser milê YE, di warê zagon deranînên di vî warî de yên Hikumeta Federal jî pêwîstî bi dengstandina Konseya Federal heye. Ji bilî van peywir û fonksiyonên destnîşankirî, dîsa ev konsey dikare pêşnûmeyên zagonan ji bo Meclisa Federal amade bike û bide dengdanê. Zagonên ku eyaletan eleqedar jî nekin, Konseya Eyaletan dikare veto bike û ji aliyê din ve rola navbeynkariyê jî di meclisê de li ser milê xwe bide.

Darayiya Hikumeta Navendî, Eyalet û Şaredariyan
Fînansekirina Hikumeta Navendî, Eyalet û Şaredariyan ji bac û xercên din ên hemwelatiyan pêk tê. Bi van hatinên darayî birêveberî ji perwerdehiyê bigirin heta ewlekarî, xizmetguzarî û karmendên dewletê fînanse dike û bi rê ve dibe:

Hikûmeta Navendî: Hikumeta Navendî jî mîna Eyaletan ji sedî 40’î bêhtir ê hatinên baca mûçeyên karker û karmendan ji xwe re distîne. Baca eberjiyê û a sîgorteyê jî para Hikumeta Navendî ne. Hikumeta Navendî bi van hatinên darayî para dikeve li ser milê xwe ya sîgorteya teqawîtbûn, sîgirtaya nexweşiyê û ya betaliyê fînanse dike. Mesrefên ji bo ewlekarî (leşkerî) û siyaseta derve jî li ser milê Hikumeta Navendî ye. Dîsa pêşdebirina aboriyê û ragihandinê ya mîna rê jî bareke din e ku dewlet bi van bacan fînanse dike.

Eyalet: Eyalet bi taybetî bi bacê têne fînansekirin. Sedî 42,5’ê baca mûçeyê karker û karmendan dikeve kaseyên eyaletan de. Bacên wesayîtan û mîratê jî hatineke din a aborî ya eyaletan e. Dîsa hatina lotto û lîstikên din ên şansê jî yek ji stûnên darayî ya eyaletan e. Her wiha di çarçoveya eyaletên hatina wan a darayî xurt û nexurt de jî serbiserkirinek ango mêzîndayinek heye û eyaletên xurt ji hêla aborî ve xurt mecbûr in alîkariya darayî a yên ne xurt bikin. Eyalet bi van pereyan ji dibistanan bigirin heta babetên mîna çand, tenduristî, polîs, û zanîngehan fînanse dikin û bi rê ve dibin.

Şaredarî : Hatina Şaredariyan a darayî ji çavkaniyên cuda pêk tê. Di vî warî de hatina darayî a Şaredariyan, baca karsazî û dû re jî a emlakê ye. Ji bilî bacên biçûk ên mîna bacên lawiran û bacên vexwarinan, hatineke mezin a darayî ji baca mûçeyên karker û karmendên ku li wê şaredariyê dijî pêk tê. Sedî 15’ê van her du bacan jî dikeve kaseya şaredariyan. Ji aliyên din ve hatinên din ên şaredariyan ji buhayê çûyîna di mal de a muze, kanalîzyon, pêşengeh, mesrefa deranîna ewraqên hemwelatiyan û hwd. pêk tên. Ji ber ku ev hatinên darayî ên li jor gelek caran têra mesrefên şaredariyan nakin, alîkariyeke diyar a serbiserkirina mesrefan ji aliyê Hikumeta Navendî û Eyaletan ve jî ji Şaredariyan re tê rêkirin.

Navçeyên Eyaletan
Li Komara Almanyaya Federal ji bo gund û navçeyên biçûk xwedî heman fonksiyona birêveberiyê herêmî mîna yên bajarên mezin bin, di nava eyaletan de gelek Navçeyên Eyaletê (Landkreise) hene ku ew jî xwedî Parlamen û Hikumeta Herêmî ne. Ev Navçeyên Eyaletê ji çend gund û bajarên biçûk pêk tên û hejmara ka dê di nava Navçeya Eyaletê de çend gund û bajar hebin li Eyaletên Federal guhertî ye û pîvan di çarçoveya hejmara şêniyan de ye. Serokê vê birêveberî ango hikumeta Navçeya Eyaletê jî qeymeqam e. Qeymeqamê ku tê peywirdarkirin bi xwe jî endamê partiyeke siyasî ye û mîna parlamenterê hemû meclisan, ew jî tê hilbijartin. Bi gotineke din endamê partiyekî ji bo qeymeqamiyê ji hêla partiya wî ve tê destnîşankirin û ger partiya wî di hilbijartinê de wekî partiya yekem bi ser bikeve, ew dibe qeymeqam. Bêguman wekî adetî, partî dikarin bi partiyên din re koalisyonekî jî pêk bînin. Peywira ku muxtariyeta gundekî an bajarekî biçûk ê di nava Navçeya Eyaletê de di warê darayî an di warekê din de nikare pêk bîne, qeymeqamî neçar e di vî warî de bikeve di nava hewldanê de. Peywirên birêveberiya Navçeya Eyaletê pirengî ne û yên sereke wisa dikarin werin destnîşankirin: Ragihandin, çêkirina herêmên parastina xwezayî û paqijhiştina wan, rê, dibistanên pîşeyî, kar û barê tenduristî, ehliyeta wesayîtan, kar û barê agirkujiyê, parastina lawiran û hwd.

Perwedehî

Di fermiyetê de ji bilî zimanê almanî, zimanên denî (Dänisch) û frîzî (Friesisch) ku li eyaleta Schleswig Holsteinê û sorbî (Sorbisch) li eyaletên Brandenburg û Sachsenê û zimanê almanya jêrî (Niederdeustch) li Bakurê Almanyayê di fermiyetê de mîna zimanên fermî têne destnîşankirin. Lê belê di pratîkê de tenê nifşên pîr van zimanan dikarin bi kar bînin û ji wê yekê ew ziman jî li ber talûkeye mirinê de ne.
Ji aliyê din ve li Almanyayê dersên bi zimanê zikmakî ji bo biyaniyên li Almanyayê dijîn, ji salên 1970’yan ve di pratîkê de ne. Li piraniya eyaletên Almanyayê biryara dersên lêzêdeker yên zimanê “zikmakî” yên ji bo zarokên biyaniyan di salên 1970’an û 1980’an de hatin girtin. Dersên zimanê zikmakî yên ku li eyaletên ku di bin konrola dibistanên alman de têne dayîn ji hêla eyaletan ve têne fînansekirin û yên ne di bin kontrola dibistanên alman de têne birêvebirin jî, mûçeya mamosteyan, mesrefên materyalan û tiştên girêdayî wê ji hêla welatê ku zarok jê hatine ve têne dayîn lê belê dibistan bi xwe odeyên ji bo dersê pêwîst dike di xizmetê de û alîkariyeke madî ya bi sînor dide.
Li eyaletên Baden Wurtenberg, Berlin, Bremen, Hamburg, Saarland û Schleswig Holssteinê dersên “zikmakî” ji hêla balyozxaneyan ve têne organîzekirin û dayîn. Wekî mînak ji bo dersa zikmakî ya bi tirkî balyozxane mamosteyan ji Tirkiyeyê dide anîn û pirtûkên dersê jî ji Tirkiyeyê têne anîn.
Ji salên nodan û pê ve jî li çar eyaletên Almanyayê perwerdehiya dersên lêzedekirî yên kurdî jî bi awayekî fermî têne dayîn. Li eyaleta Bremenê ji sala 1993’yan ve, li Hamburgê ji 1994’an ve, li Niedersachsenê ji 1995’an ve û ji 1998’an ve jî li Nordrhein Westfalenê dersên lêzêdekirî ên kurdî bi awayekî lêzêdekirî ji hêla Wezaretên Perwerdehiyê yên eyaletên navderbasbûyî ve têne fînansekirin. Her wiha li dibistana Europaschule ya bajarokê Gladenbachê ku li eyaleta Hessenê ye, bi awayekî îstîsnayî li ser biryara Konferansa Mamosteyên wê Dibistanê ev bi salan e dersa kurdî ya lêzêdekirî dide şagirtên xwe yên kurd.

Encam
Wekî encam mirov di gelek hêlan de dikare çarçoveya pergala sîstema federalî a Almanyayê ku li jor bi awayekî ansîklopedîk hatine rêzkirin, ji bo Xweseriya Demokratîk a Kurdistanê jî pêkan bibîne. Ji xwe di vî warî li gelek welatan pergalên federatîf ango bi navên din hene ku kurd dikarin ji wan sûdê werbigirin. Lê di vî warî de tişta herî girîng jî ew e ku her netew û her erdnîgarî xwedî dîrok û taybetmendiyên cuda ne û ji wê yekê wergertina sedî sed a modeleka welatên din ji bo welatekê din ne pêkan e. Lê mirov dikare ji modelên heyî ji xwe re di çarçoweya pêwîstiyên xwe de sûdê werbigire.
Aliyekî din ê spesîfîkî ê babetê jî ew e ka gelo kurd wê bi awayekî de-facto çawa bikaribin Xweseriya Demokratîk bixin pratîkê. Mînaka modela federalî ya Almanyayê ji bo niha ji rewşa serdest a kurdan guhertî ye. Ev model wekî pergala dewletê rûniştiye. Kurdan modela xwe bi awayekî yekalî îlan kiriye lê belê dewlet bi xwe li dijî vê yekê ye. Ji ber biryar ango îlankirin yekalî ye, pirsên di derbarê pratîzekirinê de diderkevin holê;
Berî her tiştî ev modela Xweseriya Demokratîk ku ji aliyê KCD’ê ve hatiye îlankirin dê beyî fonksiyona fermî çawa bikaribe were birêvebirin. Ji bo birêveberina modeleke wisa ku herdem penceyên dewleta tirk dikare li ser be, gelo dê dahatûya wê di warê pratîkî de çawa were misogerkirin. Dîsa di warê pratîkî de ji ewlekariyê bigirin, heta tenduristî, xizmetguzarî, perwerdehî û zagonî bingehên ku pêwîst in cihên wan bi awayekî kêrhatî di nava pergala Xweseriya Demokratîk de werin dagirtin hene.
Modela federatîf a dewleta alman seranserî Almanyayê di nava xwe de dihewîne, lê belê ji ber dewleta tirk li dijî Xweseriya Demokratîk a ku KCD’ê îlan kiriye derdikeve, gelo dê sînorên vê pergalê ku der û kîjan herêm bin. Ev pirs, pirsên ku wê hê jî wextekî mezin ê kurdan bistînin.
Lê digel ku ji bo pêkanîn an praktîzekirine Xweseriya Demokratîk hê gelek kar û xebat pêwîst in jî, gelek pirs hê bêbersiv in jî û zehmetiyên birêvebirineke wisa bi awayekî de-facto jî hene, dîsa jî mirov dikare gelek mînakan ji pergala federatîf a Almanyayê werbigire.
Wekî perspektîfa dahatûyê jî bi taybetî di serdema ku Xweseriya Demokratîk ji de-factoyê derbasî fermiyeta dualî ya li seranserî bakurê Kurdistanê û Tirkiyeyê bibe, ev modela li Almanyayê serdest dikare di warê rola lêgerîna modelan de roleke sereke bilîze.


Çavkanî:
Wikipedia.org,
bpb.de,
Bundesrat.de,
Bundestag.de,
Zekî Ozmen: Kurdên Almanyayê, Weşanên Ronahî,2010.

Ev hilbijartin jî wisa derbas bû

Di van salên dawî de dewlet-hikumeta tirk ji bo bizava kurd a siyasî ya di qada legal de têk bibe, çi ji destan tê dike. Lê belê hilbijartinên 12‘ê pûxperê jî mîna hilbijartinên derbasbûyî diyar kirin ku têkoşîna kurdan a siyasî roj bi roj bi pêşvetir diçe û hewlên dewlet-hikumetê di bin siya xwe de dihêle.
***
Zext û zehmetiyên ku Bloka Ked Demokrasî û Azadiyê û newekheviya di warê delfetan de ya Blokê û partiyên din tê zanîn û naxwazim dubare bikim. Digel vê yekê bidestxistina 36 parlementeran serkeftinek mezin e. Çawa performansa fraksiyona BDP‘ê rojeva parlemena Tirkiyeyê diyar dikar, 36 parlementerên ji bereya kurd wê vê carê hê bêhtir tev û levgerê bikin di meclisê de.
***
Kurd ev bi salan e li ber xwe didin ku yekîtiyekî ava bikin lê ji ber sedemên cure ev xewin pêk nedihat. Bi îtîfaqa hilbijartinê ya kurdan, yekîtiyek wisa derkete holê ku kurdên ji dîtinên siyasî yên cure û ji parçeyên Kurdistanê yên cure bi rihê neteweyî û bi awayekî yekdengî girîngiyê bidin serkeftina namzetên kurd.
***
Ev hilbijartin ne tenê di warê qezenckirina hejmara bilind a namzetên kurdan de ji bo kurdan bû dîrokî, bi hilbijartinê re qezanca kurdan a bi kêmasî ve wekî vê yekê girîng, tifaqa di navbera kurdan de bi xwe ye. Bi gotineke din “kurdan bi kevirekî du çûk kuştin.”
***
Dersimê di dilê me hemûyan de bû birîneke mezin. Ji bo heyezanek din li wê derê dubare nebe, pêwîst e li wir xebateke zanyarî were meşandin û “propagandaya rijî” bi serê xwe têra serkeftina li Dêrsimê nake. Ji bo fêmkirina Dêrsimê pêwîstiya lêkolînên li ser tehrîbatên ji salên siyan ve li wir dibin heye.
***
Dezgehên ragihandinê yên kurdan -di sêrî de Roj TV û DÎHA- di warê xwegihandina namzetan a hilbijêran de roleke sereke lîstin. Ev yek bi serê xwe dide nîşandan ku êdî kurd jî hêza medyayê baş bi kar tînin.
***
Namzetên hatin hilbijartin pêwîst e qurbaniyên vetoya YSK’ê ji bîr nekin û sembolîk jî be, mizgîniya serkeftinê û destnîşaniya wefadariyê bidin wan.
***
Di encamên hilbijartinê de jî diyar bû ku ji bo colemergîbûna hemû bajarên kurdan pêwîstiya girîngîdayîna zimanê kurdî heye. Encamên hilbijartinê di paraleltiya bikaranîna zimanê kurdî a li bajaran meşiya. Kurdewarî û zimanê kurdî di gelek xalan de nêzîkî hev in û encama hilbijartinan jî vê yekê li ser xerîteyê baş nîşan dide.
***
Bi kurt û kurmancî; digel şikestina bendewariyên ji hinek bajaran jî, tevgera kurdan dîrok nivîsand û bi serkeftina xwe ya di hilbijartinê de mizgîniya gavên serkeftinê yên dahatûyê da...

Pêvajoya hilbijartinê û kurd

Di dîroka Tirkiyeyê û ya bakurê Kurdistanê de ev cara yekemîn e ku babeta sereke ya hilbijartinekî dibe kurd û mafê kurdan. Ne tenê nîqaşên di mîtîngan de yên li ser mafên kurdan têne kirin, her wiha di pêvajoya xebatên hilbijartinan de kurd dîrokê dinivîsin û xeyala Ehmedê Xanî pêk tînin; kurdan dîtinên xwe yên siyasî û yên bîrdozî danîn aliyekî û bi yekdengî tevdigerin. BDP û KADEP digel hêzên din yên siyasî û kesayetên serbixwe di bin sîwana Bloka Ked Demokrasî û Azadiyê beşdarî hilbijartinan dibin. HAKPAR jî bi armanca piştgiriya Blokê xwe ji hilbijartinan vekişand û piştgiriya wê dike. Ne tenê ev, cara yekemîn e ku namzetên kurdperwer diçin gundên cerdevanan û daxwaza piştgiriyê ji wan dikin. Gelek cerdevan jî bi awayekî vekirî piştgiriya xwe ya ji bo Blokê didin nîşandan. Ev bilêvkirinên piştgirêyê işareta amadekariyên vegera di nava refên xwe ye.
Ev yekitiya ku di dema hilbijartinê de pêk hat û ji ber xirecira xebatên hilbijartinê zêde di medyaya kurd de li ser nayê axaftin di rastiyê de pêkhatina xewna kurdan ya bi salan e. Ev yekitî bi awayekî giştî bandorê li hemû parçeyên Kurdistanê dike û rê li ber piştgiriya AKP´ê ya ji derdorên kurd yên cuda digire.
Bi gotineke din; êdî li bakurê Kurdistanê tenê du eniyên tevlî hilbijartinê dibin hene. Ya yekem eniya kurdan a ku di bin banê Bloka Ked Demokrasî û Azadiyê ya ku di nava xwe de pirdengiya kurdan a siyasî di nava xwe de dihewîne. Ya duwem jî partiyên pergalê ên rojekî behsa mafên kurdan dikin û roja din dibêjin ku kurd ji xwe wekî tirkan xwediyê hemû mafan in. Kurdên di nava van partiyan de jî ji qewlê wan ve ´esilkurdên´ ji bo berjewendiyên xwe yên takekesî û malbatî di nava hewldanan de ne.
Yekitiya kurdan a di nava Blokê de pêk hatî wekî di mitînga li Amedê û bi giştî di xebatên hilbijrtinê de jî xuya bû, mizgîniyekî dide hemû kurdan: Bi taybetî lihevnêrîna hemû hevkaran a di heman sewiyê de û hûrmetnîşandana li hev û rêzgirtina li destkeftî û nirxên kurdan mizgîniya pêvajoya yekitiya kurdan a stratejîk dide.
Bingehê vê yekitiya kurdan a dîrokî çalakiyên Neguhdayina Sivîl pêk anî. Bi çalakiyên Neguhdayina Sivîl maskeyê AKP´ê ku Tevgera Azadiya Kurd ji mêj ve roj bi roj ji ber datanî hêdî hêdî ji ber daxist û bi kombûna kurdan a di bin sîwana Bloka Ked Demokrasî û Azadiyê de ew maske li erdê ket. Vê helwestê rûyê rast ê AKP'ê û binhişiya wê ya li ser kurdan da nîşandan û bi vî awayî diyar bû ku AKP di rastiya xwe de berdewamiya statatûkê ya bi verziyona qaşo ´biratiya olî´ ye ku di rastiyê de hewl dide bi metodên statûkoya ´laîqan´ kurdan bixapîne.
Kurdan bi çalekiyên Neguhdayina Sivîl ku Nimêjên Sivîl ên bê Dewlet jî yek ji aliyê vê çalekiyê ye û bi kombûna di bin banê blokê de `El Fatîha` li xapandina nod salî ya olî anîn.
Ji ber kurdan ev cilika sixtekariyê ya di bin lingê AKP´ê de kişand, Erdogan hem heyîrî ma ye û hem jî refleksa wî binhişiya wî ya li ser kurdan dide nîşandan. Heqaret, gef, gotinên manîpulatîf û demogojîk ên Erdogan ên li ser kurdan ên van rojan xweş didin nîşandan ku kurdan ne tenê cilika di bin lingê wî û ya hikûmeta wî, her wiha bi giştî ya dewletê kişandin.
Yekiîtiya kurdan ne tenê rûyê rast ê AKP´a Erdogan raxist ber çavan, her wiha ev yekîtî bû sedem ku ´temsîlvana statûkoyê´ a siyasî CHP jî gotinên xwe yên li ser kurdan biguhere û behsa mafên kurdan bike. Lê belê dema kurd bi gotinên ´xweş´werin xapandin derbas bû. Di rastiya xwe de dema babet dibe meseleya mafên kurdan, CHP û AKP du partiyên pergalê ên hev temam dikin. Dema babet kurd bin, ew li gora demê rolê hev diguherin: AKP´ê dema behsa ´açilimê´ dikir, CHP´ê wekî dîroka xwe ya nodsalî bi tundî li dij diderket, niha jî CHP gotinên ji berya du salan ên AKP´ê dibêje û AKP li dij diderkeve. Kurd xweş dizanin ku êdî dew birayê mast e.
Kurdan bi vî awayî di pêvajoya vê hilbijartinê de xeyala bavê ramana neteweyî ya kurd Ehmedê Xanî ya ku di sedsala 17´mîn de behsê kiribû pêk anîn. Niha jî dora kurdan a tackirina vê mizgîniyê ya bidestxistineke mezin a encamên hilbijartina di 12´ê hezîrê de ye.

Manîpulasyonên ji ber heyezana siltanetekî

Ger em serdema avabûna Komara Tirkiyeyê û helwesta durû ya Ataturk ya wê demê lê nekin, di dîroka Tirkiyeyê de ti partiyên li ser hukûm mîna AKP'ê tevnegeriyane. Ataturk di serdema avabûna komarê de ji kurdan re digot „em birayên hev yên misilman in û em li dijî 'kafiran' bi hev re têbikoşin. Dema komara me ava bû, komar wê ji şirîktiya kurd û tirkan pêk were."
Ne tenê ji kurdan re sozên wisa didan, bi nameyan hawara xwe digihand Lenîn û behsa xeyala xwe ya li ser meyla komarek e nêzîkî bîrdoziya komonîzmê dikir. Di nava vê çexûberê de bi rêya dîplomatan ji hêzên rojavayî re jî radigihand ku ew ê bi avabûna komarê re misogeriya laîqtiyê bi dest bixe.
Wî wextî hişmendiya kurdan a şiyarbûna neteweyî ne di astek e zexim û yekdeng de bû. Piraniya kurdan bi wan sozên ji wan re hatin dayin xapiyan. Digel ku endamên Kurd Tealî Cemiyetî yên mîna Celadet û Kamûran Alî Bedirxan û Ekrem Cemîl Paşa wê demê heta Kurdistanê çûn û xwastin rê li ber Ataturk bigirin jî, lê belê ji ber kêmbûna şiyarbûna neteweyî kêm bû, ew di hewldana xwe de bi ser neketin.

AKP jî niha dixwaze bi heman taktîkên siyasî yên mîna Ataturk yê serdema avabûna Komara Tirkiyeyê tevbigere. Wê jî bi hatina xwe ya li ser hukûm ve digel meyla xwe ya rojhilatî û baweriya xwe ya konzervatîfî, têkeliyên baş bi Yekîtiya Ewropayê re danî. Bi reformên biçûk yên makyajî piştgiriyek e mezin ji YE'yê stand. Her wiha ji hêlekî ve ji bo xîtabî dilan bike, siyasetek e mexdûran di dema hilbijartinan de dikire di rojevê de û piştgiriya bi artêşê bi vî awayî dida kêmkirin û ji aliyê din ve bi siyasetek e aborî ya lîberal a xapînok dilê gel mest dikir.
Bi destpêka pêvajoya doza Ergenekonê re hêdî hêdî bi girtina çend fermandêrên artêşa tirk ên ku ji xwe êdî ti fonksiyona wan a pratîk nemabû, cilika di bin lingê artêşa ku astengiya herî mezin li pêşiya AKP´ê xuya dikir kişandan û îmaja artêşê a "misogeriya komarê" bi vî awayî rûxand.
Di nava demê de hêdî hêdî xeyal û şîreta bavê fikrî yê AKP'ê "Xoce Efendî" ku hê di salên 90'an de digot "divê em bi sebir û bêlezgînî komarê bikin di bin destê xwe de" pêk dihat. Bi vî awayî di nava demê de zanîngeh, piraniya saziyên dadmendiyê, teşkîlata polîsan û gelek saziyên din ên stûnê dewletê ne, kirin di bin destên xwe de.

AKP'ê bi vê siyaseta xwe ya ku tenê û tenê armanc bidestxistina "siltanatê" bû, xwast bi siyaseta „açilimê“ vê carê hem ji aliyekî ve kurdan jî "entegreyî" pêvajoya "seltenatbûnê" bike û ji aliyê din ve bi siyasetek e sergirtî Bizava Azadîdxwaz a Kurd ku ji "seltenatiya" AKP'ê re yek ji astenga sereke bû, pasîfîze bike.

AKP bi sebir û roj bi roj gavên mezin ji bo damezirandina siltaneta xwe tavêtin lê belê di derbarê Bizava Rizgarîxwaz a Kurd de hesabê wan yên malê û yê sukê li hev nedikir. Wan di hesabê xwe de li kurdên nû bi çavên kurdên dema avakirina komarê dinêrî. Lê belê tekoşîna kurdan a sî salan bi xwe re ne tenê hişmendiya şiyarbûna neteweyî afirandiye, her wiha wê kurd jî gihandine asteke wisa ku lingê siyaseta "siltanetbûnê" ya AKP'ê ya ji bo kurdan hatibû pêşdîtin bi ser nekeve. Vê rastiyê AKP agresîf kir, rû û niyeta wê ya rast derxist holê. Bi vî awayî piraniya kurdên bawerî bi vê siyaseta AKP' ê jî anîbûn niha pişta xwe didin vê pêvajoya xapînok.
Bizava Azadîxwaz a Kurd rûyê rast ê AKP'ê yê di derbarê kurdan de derxist holê û ev rewşa serdest dikare di hilbijartinên 12'ê hezîranê de derbeyek e mezin li AKP'ê bixe. Ev yek dibe sedem ku AKP dest bi demagojî û manîpulasyonê bike. Ji ber vê yekê Erdogan bi awayekî manîpulatîf dev tavêje xebatên şaredariyên kurd û beşdariya jinên kurd ên nimêjên înan. Behsa têkiliyên çîrokî yên di navbera "Qendîl-Silîrî" û "BDP-MHP-CHP" dike. Ev gotinên Erdoxan hem manîpulatîf û hem jî bi serê xwe tije paradoks işaretên heyezana ku kurdan rê li ber xeyala „siltaneta“ wî û AKP'ê girtî ye. Ji ber vê heyezanê qet wê nebe suprîz ku AKP mîna propagandaya xwe ya rijî û manîpulatîf hewl bide xwe ku encamên hilbijartina 12´ê hezîranê jî manîpule bike. Kurdan çawa binê "açilima" wan da tavê û rê li ber "siltaneta" AKP'ê girt, pêwist e bi heman rengî hay ji sendoqan hebin û rê li ber hewlên AKP-dewletê yê manîpulekirina hilbijartinê bigirin.

Operasyonên hilbijartinê

Dewleta tirk ji bo serkeftina AKP’ê ya di hilbijartinên 12’ê hezîranê de çi ji destan were dike. Bi armanca serkeftina xwe ya hilbijartinan a li Kurdistanê dewletê digel AKP’ê wekî stratejî du rê hilbijartine; ya yekemîn bi hemû awayan dûrxistina namzetên serbixwe ya ji qada xebatên hilbijartinê û ji propagandayê ye. Ya duyemîn jî, bi hemû rêbazan hîlekirin û diziya dengên kurdan e.
Di vê dema ku hêzên HPG’ê bi armanca birêveçûna asayî ya hilbijartinê di rewşa xweparastinê de ne, roj naçe ku artêşa tirk operasyonekê li dar nexe. Herî dawî jî nûçeya şehadeta 12 gerîlayan ya li Botanê hat. Ev operasyon stratejiyeke dewletê ya girêdayî hilbijartinê ye.
Em hilbijartinên salên borî û her wiha dîsa referandûmê bînin bîra xwe; Di wan deman de jî bi heman armancê hêzên HPG’ê dîsa biryara rewşa xweparastinê didan. Lê belê dijberî vê carê, di hilbijartinên demên borî de artêşa tirk operasyonên xwe hema bêje rawestandin û şerawestandineke fiîlî ya dualî dikete pratîkê.
Di vê hilbijartinê de rewşeke dijberî ya demên borî pêk tê û ev operasyon girêdayî stratejiya hilbijartinê ya dewlet û AKP’ê bi xwe ne. Ev operasyon bandoreke mezin li xebatên hilbijartinê ya namzetên serbixwe dike.
Hemû partiyan ev demeke dirêj e ku dest bi xebat û propagandaya xwe ya hilbijartinê kirine lê belê Bloka Ked, Demokrasî û Azadiyê ji ber bûyerên di encama operasyonan de diqewimin hêjî nikare bi awayekî aktîf konsantreyî xebatên hilbijartinê bibe. Jixwe vetoya YSK’ê bûbû sedema derengketina xebatên hilbijartinê. Bi operasyonên girtina siyasetmedarên kurd û dîsa bi operasyonên dijberî gerîlayan dixwazin bi awayekî îndîrekt rê li ber xebatên Bloka Ked, Demokrasî û Azadiyê yên hilbijartinê bigirin. Hêviyek e din ya dewletê dîsa jî ew e ku kurd wê di pêvajoya hilbijartinê de ji ber çalakiyên xwedîlêderketina cenazeyên gerîlayan yên wekî meş, boykotên dibistanan û girtinan dikanan bêzar bibin û ji wê yekê bertekê li dijî bizava neteweyî ya kurd deynin.
Bi vê yekê re hêdî hêdî sedemê AKP’ê ku li Kurdistanê di lîsteyên xwe de cih da kesên ku nayên naskirin û giraniya wan di nava civakê de nîn e diyar dibe. Erdogan heta niha behsa 75 parlementerên xwe yên ‘kurd’ dikir û partiya xwe wekî ‘temsîlvana kurdan’ dida nîşandan. Lê belê wî bi cihdayina namzetên ku ji hêla gel ve nayên nasîn dev ji vê helwesta xwe bernedaye û dixwazê vê carê wan kesên bê giraniya di nava civakê de bide hilbijartin û xwedîgiravî ‘temsîliyeta partiya xwe ya kurdan’ bide nîşandan. Bêguman dema ew bi vê stratejiya xwe bi ser bikeve, wê bibêje ku ji bo kurdan ferq nake ku namzetê AKP’ê be, kurd bi awayekî dîrekt dengê xwe didin AKP’ê û siyaseta Erdogan.Ne tenê ev, AKP û dewlet dixwazin bi riyeke din jî pêşiyê li serkeftina namzetên serbixwe yên kurd bigire: Di rojên borî de li Kurdistanê gelek civînên fermî yên bi sernavê ‘ewlekariya hilbijartinê’ pêk hatin. Ev bi salan e ku heta niha rojekî di nûçeyekî de nehatiye gotin ku li Kurdistanê û li giştiya Tirkiyeyê kurdan di hilbijartinan de deng dizî ne.
Lê raya giştî ya kurd baş dizane ku di her hilbijartinan de rayadarên dewletê dengên kurdan direvînin an dişewitînin û bi vî awayî dengê kurdan wekî encam kêm dibin. Nimûneya herî baş ya vê yekê hilbijartinên herêmî yên dema borî ne ku ji ber diziya dengan DTP’ê nekarî şaredariyên bajarên wekî Mêrdîn û Çewlikê bikin di bin destên xwe de. Ji ber van tecrûbeyên kurdan mirov dikare bi misogerî bibêje ku di van civînên bi sernavê ‘ewlekariya hilbijartinê’ pêk tê de stratejiyên diziya dengên kurdan têne afirandin.Ev her du riyên stratejîk yên dewletê têne wê wateyê ku AKP û dewlet wê ji bo pêşîlêgirtina serkeftina Bloka Ked, Demokrasî û Azadiyê hemû tiştên ji destê wan were bikin. Ji wê yekê pêwist e hilbijêr û namzetên kurd ji bo serkeftina Bloka Ked, Demokrasî û Azadiyê û pûçderanîna stratejiya AKP û dewletê bêrawestan bixebitin û qada xebata ji bo hilbijartinê bi saniyekê jî vala nehêlin.

Kurdên Bodrumê

Min dîtina aliyê deryaya Spî ya Tirkiyeyê ji mêj ve meraq dikir û van rojan delfeta min çêbû ku çend rojekî li wan aliyan bin.
Bi taybetî li bajarê Bodrûmê ku hê sezona turîzmê destpênekiribû, me karî bibin şahidê jiyana rojana ya kurdên li wî bajarî. Balkêş e ku çîroka niştecihbûna wan kurdên li Bodrûmê hemû nêzîkî hev in. Dîsa çîroka kurdên ji bo demsala kar ya turîzmê têne bajêr jî nêzîkî ya kurdên li wir niştecih bûne.
Kurdên li wir bûne xwediyên cihên kar, ji berî salan bi armanca kar hatine û di nava demê de li wir mane û bi derfetên xwe bûne karmend. Digel ku ew bi salan e li wir bûne karmend û xizmetên aboriya bajêr jî dikin, kurdbûna “bûyî bela serê wan” xwe hergav diyar dike. Ji bo ew xwe bi rayedar, bikir û cîranên xwe yên tirk bidin qebûl kirin, ji tirkan bêhtir alên Tirkiyeyê û wêneyên Ataturk bi firoşgehên xwe ve daleqandin e.
Rewşa kurdên demsalî jî li wir dijîn ji gelek hêlan ve ji ya wan ne zêde guhartîtir e. Kurdên ku demsalî bi taybetî li hotelan kar dikin, piranî bi rêya nas û xizmên xwe têne vê derê. Ji xwe li gor agahdariyên kurdên em bi wan re axivîn, gerînende û birêveberên piraniya hotêlan kurd in û ew xizmên xwe yên ciwan ji welêt didin anîn û li wan otelan di bin şertên kar û aborî yên xerab de didin xebitandin.
Me kesekî ku ji rewşa xwe ya kar memnûn nedît. Hemû kesên em bi wan re axivîn di warê ku ew di bin şert û mercên zêde xerab de têne xebitandin hemfikir bûn. Dîsa ji aliyê din ve di warê siyasî de jî rewşa wan xerab e. Li gor agahdariyên wan, bi taybetî piştî salên derbasbûyî ku hinek teqîn li bajêrên turîstîk pêk hatibûn, li her deverî polîsên sivîl ên xwe dikin di hemû şikilan de, wan kontrol dikin.
Digel vê rewşa serdest jî, hema bêje hemû ciwanên ku em bi wan re axivîn, li ser pirsa me ya di derbarê ka çima ew di bin van şertên ew bi xwe qet jê ne memnûn in kar dikin, ev bersiv didan: “Em çi bikin abê, em mecbûr in. Başqe çare me nîn e...”

Têbinî: Ji bo yên nizanin: Bodrûm li Tirkiyeyê li herêma Ege ye û navçeyeke Muglayê ye.