Nûçeya pirtûka Zekî Ozmen ya bi navê "Kurdên Almanyayê" di Hawarnetê de

Nûçeya pirtûka Zekî Ozmen ya bi navê "Kurdên Almanyayê" di rojnameya Xebat de

Refleksa neteweyî

Bi bihîstina nûçeya diyarkirina dema darvekirina Hebîbila Letîfî û heta dema biryara taloqkirinê her kêlî ev pirs di serê min re derbas bû;
Gelo şiyarbûna neteweyî ya kurd û pê ve girêdayî wê yekê refleksa hevparî ya hestî çê bûye an na.
Mesele ji bo min ev e; Hebîbila Letîfî ji ber dîtinên xwe yên kurdewar û belkî jî daxwazên xwe yên sirûştî yên mînîmal bi metirsiya darvekirinê re rû bi rû dimîne.
Biryara darvekirinê di bingeha xwe de mesaja komara melayan ya ji bo kurdan e. Armanc tenê û tenê çavtirsandina kurdan e û dixwazin vî mirovê kurd bikin qurbaniyê vê armanca xwe.
Em mafên mirovan yên gerdûnî, demokrasiyê, fikra azad û mafê takekesan deynin aliyekî û tenê li ser vê yekê bifkirin; Ev kesê bi vê metirsiya darvekirinê re rû bi rû dimîne kurd e û dixwazin wî kesî ji bo çavtirsandina hemû kurdan û bi wê ve girêdayî devgirtina kurdan bi fîzîkî bikin qurban.
Darvekirina kesekî bi vê armancê bêguman hewleke temsîlî ye. Ev qurbanî li wir kurdan û daxwazên wan yên mirovî temsîl dike.
Ev yek jî tê wê wateyê ku pêwîst e hemû kurd bi refleksekî li dijî vê biryarê rabûban li ser piyan.
Ez dîsa divegerim li ser pirsa xwe ya destpêkê û piştî van her du rojên tije hest min ev yek dît: Kurd ji reflekseke neteweyî dûr in. Çalakî û hewlên hatin dayîn li gor hejmara kurdan yên li her çar parçeyên Kurdistanê û li welatên rojava di asteke zêde kêm de bûn.
Not: Ez bi navê xwe spasiyên xwe yên ji dil pêşkêşî Newroz TV dikim ku di van her du rojan de hemû weşana xwe kir babeta metirsiya sêdarkirina Hebîbila Letîfî û roleke mezin ya weşana wan ji bo birêxistinkirina çalekiyan çêbû.

27.12.2010

Pirtûka Zekî Ozmen ya navê "Kurdên Almanyayê" derket

Pirtûka lêkolînî ya bi navê “Kurdên Almanyayê“ ya sosyalpedagogê kurd Zekî Ozmen ji aliyê Weşanxaneya Ronahî ku navenda wê li Amedê ye hate weşandin. Ev pirtûka lêkolînî yekem berhama bi zimanê kurdî ya li ser kurdên li Almanyayê dijîn e. Nivîskarê pirtûkê Zekî Ozmen ku du salan ji bo amadekirina vê berhemê xebitiye, lêkolîneke berfireh li ser kurdên li Almanyayê dijîn pêk aniye.

Pirtûk bi kurdên destpêkê yên di serdema împeratoriya osmanî û farisan yên hatine Almanyayê û navê wan bûye malê dîrokê destpê dike. Dû re jî pêlên hatina Almanyayê yên kurdan yên di demên cuda de û sedemên wan bi awayekî berfireh hatiye lêkolînkirin û nivîsandin. Di pirtûkê de komeleyên kurdan yên yekemîn li Almanyayê hatine damezirandin û rewşa giştî ya niha ya komeleyên kurdan jî hatine rêzkirin. Hejmara kurdên Almanyayê di çarçoweya daneyên fermî û tezên li ser vê babetê û her wiha bicihbûna kurdên heman herêman yên li heman bajarên Almanyayê jî hatiye lêkolînkirin. Ji bilî rewşa xwendekarên kurd yên li zanîngehan û saziyên wan, cihekî taybet ji bo dersên fermî yên kurdî yên Almanyayê û elaqeya malbatên kurd yên ji bo vê yekê hatiye veqetandin.

Dezgehên ragihandinê yên kurdên Almanyayê û dîroka wan jî babeteke din ya pirtûkê ne. Sosyalpedagog û nivîskarê vê pirtûkê Zekî Ozmen cihekî giring daye babeta hunerê ya kurdên li vî welatî jî. Digel beşên li ser ciwan, spor, sînema û nivîskariya kurd ya li vî welatî nivîskarê pirtûkê di çarçoweya lêkolîna xwe de dide diyarkirin ku di hemdembûna muzîka kurdî de rola stranbêjên kurd yên li Almanyê dijîn û jiyane bi awayekî giştî diyarker e. Digel beşa li ser qedexeya PKK´ê, gelek aliyên doza Mykonosê ku di nava raya giştî ya kurd de nehatine minaqeşekirin jî bi awayekî delêlî hatiye lêkolînkirin. Di pirtûkê de digel babetên li jor û gelek babetên din, di dawiyê de awir li ser jiyana kurdan ya rojane hatiye gerandin û ji betlane, şîn û cejnên kurdên Almanyayê bigirin, heta babeta zewacê jî di pirtûkê de tê dîtin.

Zekî Ozmen / Kurdên Almanyayê / Weşanên Ronahî / 189 rûpel



Navnîşan û agahdariyên li ser peydakirina pirtûka „Kurdên Almanyayê

Bakurê Kurdistan û Tirkiye:
Weşanên Ronahî
Lise 2. Sk. Adalet Apt. Kat:1 No:3
Yenişehir / Diyarbakir
Tel: 04122230369
E-Mail: wesanenronahi@hotmail.com



Ji bo û bêtir agahdarî û bidestxistina pirtûkê:
www.celadet.com/pirtuk.htm

Xelatkirina Zekî Ozmen ya bi Xelatên Şehîdên Rojnamegeriya Kurdî yên Musa Anter 2010

Nûçeya Merasima Xelatên Şehîdên Rojnamegeriya Kurdî yên Musa Anter 2010 û dema standina Xelata Taybet a Jûriya Nûçeyên Kurdî ya nûçeya Zekî Ozmen ya bi sernivîsa "Bi hezaran bûk û zavayên kurd fêrî almanî dibin" ku hevalê Ozmen, Harun Yalçinkaya li ser navê wî ji destê kurê Apê Musa, Dîcle Anter distîne. Amed 19. Îlon 2010

Zekî Ozmen Xelata Taybet a Jûriya Nûçeyên Kurdî ya Xelatên Şehîdên Rojnamegeriya Kurdî yên Musa Anter 2010 stand

Nûçeya standina Xelata Taybet a Jûriya Nûçeyên Kurdî ya Xelatên Şehîdên Rojnamegeriya Kurdî yên Musa Anter 2010 ya nûçeya Zekî Ozmen a bi sernivîsa "Bi hezaran bûk û zavayên kurd fêrî almanî dibin"...

Bi çend mînakan denberheva kurdî û tirkî

Hevalek bi salan wekî rojnameger xebitî. Bi kurdî dinivîsî û di nivîsîna bi kurdî de bi israr bû. Heta ew qas bi israr bû ku êdî hevalên bi tirkî dinivîsandin ji rexneyên wî tengezar dibûn.
Lê belê di nava demê de guherandinekî rû da;
Vê carê wî xwe li ber israr û daxwaza nivîsandina bi tirkî negirt û dest bi nûçenivîsandina bi zimanê tirkî kir.
Hûn dizanin wî piştî nivîsandina bi tirkî çi ferq kir?
Ew qas ked bi kurdî da lê kesekî ji derdora wî ne qedir dabûyê û ne jî haya wan ji nivîsên wî hebûn. Lê belê piştî nivîsandina bi tirkî rewş veguherî û êdî digiha kî, digotinê “me filan û bêvan nûçeya te xwendiye.”
Lê meseleya qedir û qîmetê?
Ew êdî li ser seran dihate girtin...

***

Stranbêjekê sê berhemên xwe bi tirkî deranîn. Lê dikir û nedikir hêviya wê pêk nedihat û di nava qada muzîka bi tirkî de bi nav û deng nedibû.
Sedema biryarê nizanim di nava hevoka li pêşiya vê hevokê de veşartiye yan na lê belê vê stranbêjê biryara derxistina albumeke bi kurdî da û album deranî.
Ew bi derxistana berhema bi kurdî wisa bi nav û deng bû ku êdî navê wê li cîhanê jî hate bihîstin...
Gelo ew stranbêj hêjî dizane bi kurdî xwe “îfade” bike?
Ji xwendina çewt ya gotinên stranê wê tê fêm kirin ku nikare xwe bi kurdî “îfade” bike...

****

Hevalekî gelekî “kurdîparêz” hebû.
Te digot “merheba”, wî digot “merheba ne bi kurdî ye” û nû dû vê jêrenotê pirsa halê mirov dikir.
Wî biryar da bibe bazirgan.
Bû bazirganekî serkeftî jî.
Herî dawî dema min dît, min dîsa merheba dayê.
Li derdora wî hinek tirk jî rûniştibûn.
Vê carê negot “merheba bi erebî ye” û di ser halan de bi tirkî pirsa halê min kir...

***

Nivîskarek hebû. Bi kurdî roman dinivîsand. Ji bilî derdorên taybet yên wêjehez yên zimanê kurdî, haya kesekî ji wî tunebû.
Dû re pirtûkên xwe wergerandin zimanê tirkî û “bi wan wergeran re di nava kurdan de bi nav û deng bû.”
Em heşt heval rûniştibûn û sohbet li ser wî nivîskarî digeriya.
Hemû hevalan yeko yeko behsa keda wî ya ji bo zimanê kurdî dikirin.
Min jî yeko yeko ji wan pirs kir ka wan romanên wî bi kîjan zimanî xwendine?
Kesekî ji wan hevalan jî bi zimanê kurdî berhemên wî nivîsakarê ku pesnê wî ji bo pêşvebirina ziman û wêjeya kurdî didan nexwendibûn û hemûyan jî bi zimanê tirkî xwendibûn...

Boykota aborî

Boykota dibistanan û ya zanîngehan ku hefteyên borî bi banga TZPKurdî li Bakur û li Tirkiyeyê pêk hatin, ji ber rewşa siyasî û rojeva li ser “bêçekirina PKK’ê” wekî ya boykotkirina referandumê li nav Tirkiyeyê û qada navneteweyî deng venedan.

Bi gotineke din; ev boykot ma di bin siya nîqaşên li ser rojeva siyasî de. Digel vê yekê jî hem hikumet û hem jî dewlet ji ber pêvehatinên muhtemel yên vê biryarê ketin hewldanan û bi tehdîtên eşkere jî be, xwestin rê li ber bigirin. Sedemeke din ya vê yekê jî biryara bangê ya lezgînî bû û xebata boykota dibistanan wekî çalakiyeke bêyî bingeh hatibe amadekirin bi rê ve çû.

Hefteya borî li herêma Colemergê jî kampanyaya ji bo kargehan hate destpêkirin lê belê dîsa ji ber kêm amadeyiyên bingehîn, ev kampanya li vê herêmê bi sînor ma.
Ji bo kampanyayên wisa hem li Tirkiyeyê û hem di qada navneteweyî de deng vedin û encaman bi xwe re bînin, berî ku kampanya bikevin pratîkê divê bi mehan amadekerî bêne kirin, stratejiyeke demdirêj bê diyarkirin.

Piştî van dîtinên xwe, ez dixwazim vegerim li ser sernivîsa vê nivîsarê;
Li Bakur zimanê bazara kirîn û firotinê bi tirkî ye. Nav û lewhe jî dîsa bi heman zimanî ne. Aliyê zagonî em deynin hêlekî, di mantiqê bazirganiyê de qezenca aborî bêtir di kîjan zimanî de be, ew ziman wekî zimanê aborî tê bikaranîn.

Li Amedê li hemberî mala hevalekî min marketek heye. Bala min kişandibû ku dema em diçin wê marketê, ew bi kurdiyeke paqij bi me re diaxivî û bi mişteriyên din re –ku ew jî kurd in- bi tirkî diaxivî. Min ji hevalê xwe pirs kir ka çima bi wî re bi kurdî û bi mişteriyên din re bi tirkî diaxivin. Wî got ku wan xweş ji wî fêm kirine ku ger xwedî û karkerên marketê bi wî re kurdî biaxivin, ewê bibe mişteriyê wan yê demdirêjî.

Li Almanyayê jî heman nimûne hene. Ez bi xwe gelek caran bûme şahid ku xwediyên dikanan ên kurd dema mişteriyên wan yên tirk têne di dikanên wan de, bi mişteriyên xwe yên kurd re jî tirkî diaxivin. Ji ber naxwazin mişteriyên xwe yên tirk ku netewperestî bi wan re heye winda bikin, dest pê dikin bi hemû kurdên di dikanê de ne jî bi tirkî diaxivin.

Bi kurt û kurmancî; kilîta bikaranîn an nebikaranîna kurdî di qada bazara kirîn û firotinê de, di berjewendiyên aboriyê de ye.

Ji ber vê sedemê ne zehmet e ku strajiyek demdirêj were amadekirin û di çarçoweya vê stratejiyê de di nava demeke kurt de zimanê kurdî li piraniya Bakur bibe zimanê bazirganiyê.

Rêbaz hêsan e; Dema niştecihên kuçe û bajaran wekî helwest tenê ji dikandarên ku lewhe û menû bi kurdî bin û xebatkarên dikanan kurdîaxêv bin kirînên xwe bikin, wê wî wextî ji ber berjewendiyên aborî xwediyên dikanan û karsaz jî kurdî biaxivin.

Encamên stratejiya boykotkirina referandûmê

Li ser referandûma makezagonê ya di 12´ê êlûnê de li Tirkiyeyê were lidarxistin, ji kurdan du dengên cuda derdikevin. Dengê yekemîn yên di bin pêşengiya PKK´ê û BDP´ê de, yê „boykotê“ ye. Yên din jî yên kurdên hevalbendên AK Partiyê û yên derdorên muxalifê PKK´ê û partiyên mîna HAKPAR´ê ye. Ev dengê duyemîn jî ji bo referandûmê dibêje „erê“.
Kategoriya kurdên ji ber sedemên cuda piştevaniya AK Partiyê dikin li aliyekî, dimînin derdorên muxalifên PKK´ê û HAKPAR. Ev alî jî slogana populer yan van rojan „ne bes e lê erê“ bilêv dikin û dibêjin ku ew jî wê mîna AK Partiyê dengê „erê“ bidin.

Ji ber vê yekê niha li Bakur du enî hene; Yek jê ya „boykotê“ û ya din jî ya „erê“ ye. Dengên „erê“ wê wekî encam bi awayekî dîrekt rengê nexşeya AK Partiyê ya li Kurdistanê biresimînin û boykot bixwaze nexwaze wê li ser nexşeyê bibe rengê kurdan.
Biryara „boykotê“ di dîroka siyasî ya kurdan de xwedî wateyeke taybet e. Kesên pêşnûmeya makezagona were referandûmê bixwîne, wê bibîne ku ji bo kurdan tiştek tuneye.

Bi gelemperî ji bo Tirkiyeyê di warê dadweriyê de hevqasî mizqalê zir jî be gavek heye û ev gav jî bi taybetî ji bo piştxurtkirina AK Partiyê ya di nava dewletê de hatine çêkirin.

Bêguman mirov dê ji xwe pirs bike; ger di warê dadweriya Tirkiyeyê de gaveke erênî di makezagona nû de hebe, çima kurd bila di referandûmê de piştgiriya AK Partiyê nekin?

Bersiv hêsan e; PKK´ê û BDP´ê di vî warî de stratejiyeke giring derxistin holê. Hikumeta tirk di dema dengdayina li parlemanê de qet têkilî bi BDP´ê re nedanî û ji xwe re difikirî ku ji xwe kurd û BDP wê ji neçarî di referandûmê de piştgiriya wê bikin. Ew di wê baweriyê de bû ku yan dengên „erê“ û yan jî dengên „na“ wê werin bikaranîn. Li gor wê ji xwe ne pêkan bû BDP´ di eniya CHP û MHP´ê cîh bigire û dengê „na“ bikarbîne. Lê belê PKK´ê û BDP´ê ev hesabê serokwezîr Erdogan bi stratejiya „boykotkirinê“ pûç deranî. Vê helwestê pêşî li stratejiya AK Partiyê girt.
Siyaset „dayin û standin e“. BDP´ê bi vê helwesta xwe ya „boykotê“ cara yekemîn karî siyasetake li hemberî „dayinê“ bibêje „ezê çi bistînim“?

AK Partiyê ji ber vê yekê niha fêm kiriye ku pêwistiya wê bi dengên kurdan jî heye. Biryara „boykotê“ dikare stratejiya AK Partiyê ya dahatûyê serûbino bike.
Vê helwesta PKK´ê û BDP´ê kir ku AK Partî ji ber standina dengên kurdan here bi birêz Ocalan re rûne. Her wiha dîsa boykot bû sedem ku destên kurdan xurt bibe û bi awayekî vekirî daxwazên xwe wekî şert deynin ber hikumeta tirk.

Ji ber van sedaman biryara „boykotê“ di dîroka siyasî ya kurdan ya legal ya li Tirkiyeyê de gaveke nû ye.

Hewldanên li Culemergê

Min di serdana xwe ya Kurdistanê de vê carê tiştek ferq kir; Ji bo mirov bizane ka asîmîlasyona dewleta tirk li kîjan bajarên kurdan bi ser ketiye ango heta radeyekî bi ser neketiye, pîvan hêsan e:
Yekemîn destnîşana vê yekê hejmara bilind ya qereqol û hêzên dewletê ye. Bi vê ve girêdayî jî axaftina bi kurdî ya li kuçeyan e.
Dema mirov awirên xwe li Culemerg û Şirnexê digerîne, li her cihên stratejîk û di nava bajêr de qereqolên leşker û polîsan tên dîtin. Bi vê ve girêdayî jî di nava kuçeyan de jî piraniya mirovan bi kurdî bi hev re diaxivin.
Ev tê wê wateyê ku çiqas zêde jiyan bi kurdî be, ew qas qereqol zêde ne. Hejmara bilind a qereqolan jî tê wê wateyê ku hê li wî cihî asîmîlasyon li gor asta dewlet dixwaze pêk nehatiye.
Ev aliyekî meselê ye, lê belê aliyekî din yê meselê yê sosret yê bizava kurd jî heye;
Li bajarên ku asîmîlasyon bi awayekî mînîmal li gor bajarên din yên kurdan pêk hatiye, bizava kurd wekî bi rewşa heyî piştrast be ku ev rewş wê neyê guhertin, ji hewldanên pêşîlêgirtina asîmîlasyona van bajaran dûr e.
Wekî mînak, li Culemergê ji bilî çend ciwanên ku bi dilxwazî di çarçoveya xebatên TZP-Kurdî de kar dikin tu sazî nîn in. Ew ciwan jî di nava bêderfetiyê de bi taybetî kursên zimên didin lê belê ji ber piştgiriyeke taybet ya bizava kurd ji bo wan nîn e, xebatên wan ên takekesî gelekî bi sînor in û ji daxwazan re nabin bersiv.
Ev helwest jî vê pirsê bi xwe re diafirîne: Gelo piştrastiya ji rewşa heyî ya bizava kurd ya ji van bajaran çi qasî di cih de ye?
Bersiv jî hêsan e: Dewletê ew bajar tije leşker kirine lê negiştiye encamekî. Ji ber vê yekê niha dewletê jî stratejiyeke nû afirandiye. Stratejiya nû ya dewletê asîmîlekirine van bajaran bi riya Cemaeta Fethulleh Gulen e. Li Culemergê Walî ji vê cemaetê ye, rektorê zanîngehê ji vê cemaetê ye û hejmareke gelekî mezin ya xaniyên xebatê yên cemaetê niha li bajêr hene.
Sempozyuma “Ziman û wêjeya kurdî” ku ji hêla Zanîngeha Culemergê ve meha borî bi beşdariya Walî di bin ala Tirkiyeyê û wêneyê Ataturk ve hate lidarxistin jî parçeyekî vê xebatê ye.
Dewletê nekarî Culemerg û Şirnexê bi qereqol û leşkeran asîmîle bike, ji wê yekê niha dixwaze bi riya cemaetê bi awayekî devlikenî û şîrîn bigihe armanca xwe.

03.08.2010